Τετάρτη 26 Ιανουαρίου 2022
Connect with us

Άρθρα-Συνεργασίες

Ρύθμιση οφειλών και παροχή δεύτερης ευκαιρίας

Δημοσιεύθηκε

στις

ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΛΟΤΣΑΡΗ
(ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΥ)

Η παρατεταμένη οικονομική κρίση της τελευταίας 10ετίας, η οποία επιδεινώθηκε περαιτέρω με την έλευση της πανδημίας Covid 19 και τις οικονομικές συνέπειες αυτής, είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση του Ιδιωτικού Χρέους και μεγάλο μέρος πολιτών και επιχειρήσεων να οδηγούνται σε σημείο οικονομικής δυσχέρειας.

Η Ελληνική Κυβέρνηση αφουγκραζόμενη τις ανάγκες της κοινωνίας, προχώρησε στην υλοποίηση ενός σημαντικού μεταρρυθμιστικού νομικού πλαισίου για την αναδιάρθρωση των εν λόγω οφειλών, υιοθετώντας τις βέλτιστες πρακτικές, μακριά από τάσεις και θέσεις λαϊκισμού, ενισχύοντας παράλληλα την κουλτούρα πληρωμών.

Τον Οκτώβριο του 2020 δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης ο Ν. 4738/2020 με τίτλο «Ρύθμιση οφειλών και παροχή δεύτερης ευκαιρίας». Ουσιαστικά πρόκειται για ένα νέο πλαίσιο αναδιάρθρωσης και πτώχευσης κατά το οποίο προβλέπεται η συνολική ρύθμιση των οφειλών φυσικών και νομικών προσώπων έναντι όλων των πιστωτών τους (Δημόσιο και Χρηματοοικονομικοί οργανισμοί). Εισάγεται μεταξύ άλλων η διαδικασία ρύθμισης για τους ευάλωτους οφειλέτες, ενώ ενσωματώνονται επίσης στο εθνικό δίκαιο οι διατάξεις της Οδηγίας (ΕΕ) 1023/2019 «Πλαίσιο για την προληπτική αναδιάρθρωση και την απαλλαγή του οφειλέτη από τα χρέη». Το νέο νομικό πλαίσιο τέθηκε σε πλήρη ανάπτυξη και λειτουργία την 1η Ιουνίου 2021.
Οι βασικοί Πυλώνες ρύθμισης οφειλών του νέου Νόμου 4738/2020 είναι οι παρακάτω:
Α. Εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών
Αφορά φυσικά και νομικά πρόσωπα με συνολική οφειλή άνω των €10.000, η οποία επιμερίζεται σε δύο τουλάχιστον πιστωτές. Δύναται, οι οφειλές να είναι είτε ενήμερες (<90ημ. καθυστέρησης), εφόσον προκύπτει επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης του οφειλέτη σε ποσοστό 20% σε σχέση με το προηγούμενο οικονομικό έτος (λόγω μείωσης εισοδημάτων ή αύξησης δαπανών), είτε ληξιπρόθεσμες (>90ημ. καθυστέρησης). Η σημαντική καινοτομία είναι ότι όλη η διαδικασία (υποβολή αίτησης, άντληση οφειλών από Χρηματοοικονομικούς φορείς και Δημόσιο, αξιολόγηση και υλοποίηση της ρύθμισης) λειτουργεί και εφαρμόζεται μέσω συγκεκριμένης ηλεκτρονικής πλατφόρμας της Ειδικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, γεγονός το οποίο προσδίδει διαφάνεια, αποτελεσματικότητα και αμεσότητα.
Β. Εξυγίανση – Προπτωχευτική διαδικασία

Η διαδικασία εξυγίανσης αποτελεί συλλογική προπτωχευτική διαδικασία, που αποσκοπεί στη διατήρηση, αξιοποίηση, αναδιάρθρωση και ανόρθωση της επιχείρησης και δύναται να αρχίσει είτε από τον οφειλέτη, είτε από πιστωτή του οφειλέτη. Αφορά κάθε πρόσωπο που ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ελλάδα και βρίσκεται είτε σε παρούσα ή επαπειλούμενη αδυναμία εκπλήρωσης των ληξιπρόθεσμων χρηματικών υποχρεώσεών του κατά τρόπο γενικό, είτε όταν δεν συντρέχει παρούσα ή επαπειλούμενη αδυναμία εκπλήρωσης αν υφίσταται απλώς πιθανότητα αφερεγγυότητάς του, η οποία δύναται να αρθεί με τη διαδικασία αυτή. Βασικός παράγοντας της εν λόγω διαδικασίας είναι η συμφωνία εξυγίανσης για την οποία απαιτείται να παρασχεθεί συναίνεση από πιστωτές που εκπροσωπούν αφενός περισσότερο από το πενήντα τοις εκατό (50%) των απαιτήσεων που έχουν ειδικό προνόμιο και αφετέρου περισσότερο από το πενήντα τοις εκατό (50%) των λοιπών απαιτήσεων. Η συναίνεση των πιστωτών σε συμφωνία εξυγίανσης μπορεί να παρασχεθεί και μέσω ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.

Η ανάγκη δημιουργίας ενός σύγχρονου μοντέλου ρύθμισης οφειλών επιβεβαιώνεται από τις 39.000 αιτήσεις που έχουν υποβληθεί στην ηλεκτρονική πλατφόρμα μέσα σε λίγους μόνο μήνες από τη έναρξη της λειτουργίας της. Στοίχημα πλέον καθίσταται η ολοκλήρωση της διαδικασίας ρύθμισης (2 μήνες από την οριστικοποίηση της αίτησης), για το οποίο οι υπηρεσίες του Υπουργείου Οικονομικών δίνουν πραγματικό αγώνα καθώς έχουν τακτική επικοινωνία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και δίνουν άμεσα απαντήσεις και λύσεις στα τεχνικά θέματα που φυσικά προκύπτουν.

Σημειώνεται επίσης ότι πληθώρα – αρκετές χιλιάδες – δανειοληπτών (ιδιώτες και επιχειρήσεις) έχουν εκκινήσει τη διαδικασία υποβολής της ηλεκτρονικής αίτησης αλλά καθώς δεν έχουν συμπληρωθεί ορθά τα απαραίτητα στοιχεία δεν έχει προχωρήσει η αίτηση σε επόμενο στάδιο. Στο σημείο αυτό και λόγω της σπουδαιότητας της διαδικασίας ρύθμισης των οφειλών, αξίζει να τονισθεί ότι ο δανειολήπτης πρέπει να απευθύνεται σε εξειδικευμένο σύμβουλο ο οποίος θα αναλάβει την υποβολή, παρακολούθηση και ολοκλήρωση της αίτησης ρύθμισης.
Το Οικονομικό Επιμελητήριο Ελλάδας δύναται να συνεισφέρει στην κατεύθυνση αυτή καθώς τα Μέλη του έχουν λάβει ειδική επιμόρφωση, ενώ παράλληλα έχουν αποκτήσει σημαντική εμπειρία επί του αντικειμένου με το πλήθος των αιτήσεων που έχουν διαχειριστεί.

(*) Εκλεγμένο Μέλος ΟΕΕ ΒΔ Πελοποννήσου και Δυτικής Ελλάδας με την
Δημοκρατική Κίνηση Οικονομολόγων (ΔΗ.ΚΙ.Ο.)

 

Άρθρα-Συνεργασίες

ΕΝΦΙΑ: Τι θα ισχύσει με τα φετινά εκκαθαριστικά- Του Δημήτρη Μπόκαρη

Δημοσιεύθηκε

στις

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΠΟΚΑΡΗ

(ΜΕΛΟΥΣ Δ.Σ ΕΛΦΕΕ ΑΧΑΪΑΣ)

Σε αγώνα ταχύτητας για τη διαμόρφωση του νέου ΕΝΦΙΑ που θα κληθούν να πληρώσουν από την άνοιξη πάνω από 6,3 εκατ. ιδιοκτήτες ακινήτων αποδύονται στο υπουργείο Οικονομικών.

Η άσκηση αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη για την ομάδα εργασίας που έχει αναλάβει να υπολογίσει τον φόρο με βάση τις νέες αντικειμενικές αξίες των ακινήτων και να διαμορφώσει την τελική κλίμακα του νέου φόρου στην οποία θα εφαρμόζονται «κόφτες» οι οποίοι θα περιορίζουν τις επιβαρύνσεις που προκαλούν στους ιδιοκτήτες ακινήτων οι αυξήσεις στις αντικειμενικές αξίες.

THN EΠΟΜΕΝΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ

Σύμφωνα με πληροφορίες, τις οποίες επικαλούνται τα “Νέα” το τελικό σχέδιο του νέου φόρου ακινήτων αναμένεται να παρουσιαστεί την επόμενη εβδομάδα στους επικεφαλής των θεσμών στο πλαίσιο της 13ης αξιολόγησης, ενώ τα αποκαλυπτήρια του νέου ΕΝΦΙΑ πάνε λίγο πιο πίσω. Αναμένεται να γίνουν τον Φεβρουάριο με το νομοσχέδιο που θα κατατεθεί στη Βουλή έως τα τέλη του επόμενου μήνα.

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟ Η ΨΗΦΙΣΗ

Μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου θα πρέπει να εκδοθούν οι σχετικές αποφάσεις και εγκύκλιοι που θα ξεκαθαρίζουν το νέο τοπίο και αμέσως μετά θα πιάσει δουλειά η ΑΑΔΕ. Θα «τρέξει» την εκκαθάριση του ΕΝΦΙΑ του 2022 με βάση τις νέες ρυθμίσεις και τα εξής δεδομένα:

1 Ο φόρος θα υπολογιστεί με βάση την αξία της ακίνητης περιουσίας που έχει στην κατοχή του κάθε φορολογούμενος την 1η Ιανουαρίου 2022. Για κάθε ακίνητο ο φόρος υπολογίζεται χωριστά.

2 Οι εκπτώσεις 50% και 100% στον ΕΝΦΙΑ για τις ευπαθείς κοινωνικά ομάδες αναμένεται να  διατηρηθούν, αλλά επειδή τα εκκαθαριστικά σημειώματα θα εκδοθούν πριν από την υποβολή των φετινών φορολογικών δηλώσεων θα υπολογιστούν με βάση τις φορολογικές δηλώσεις που υποβλήθηκαν το 2021. Σύμφωνα με πληροφορίες, σε δεύτερη φάση και αφού θα έχει ολοκληρωθεί η υποβολή των φετινών φορολογικών δηλώσεων, η ΑΑΔΕ θα «τρέξει» νέα εκκαθάριση για να εντοπίσει τυχόν περιπτώσεις φορολογουμένων που είτε δεν δικαιούνται τις εκπτώσεις και απαλλαγές που τους χορηγήθηκαν ή τις δικαιούνται και δεν εμφανίστηκαν στα εκκαθαριστικά του ΕΝΦΙΑ. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα νέα εκκαθαριστικά του ΕΝΦΙΑ θα χτυπήσουν την πόρτα των ιδιοκτητών ακινήτων προς το τέλος Μαρτίου με αρχές Απριλίου και η πληρωμή του φόρου θα γίνει σε 10 ίσες μηνιαίες δόσεις.

Στην ΑΑΔΕ πάντως προετοιμάζονται για τις αλλαγές στον ΕΝΦΙΑ και έχουν προχωρήσει σε προσαρμογές στην ηλεκτρονική εφαρμογή του, ώστε να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατό η έκδοση των νέων εκκαθαριστικών.

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Τα βασικά χαρακτηριστικά του νέου ΕΝΦΙΑ είναι τα εξής:

– Νέα μείωση 3%-4%. Σύμφωνα με τον προϋπολογισμό του 2022, τα έσοδα από τον ΕΝΦΙΑ είναι κουρεμένα κατά 60 εκατ. ευρώ. Τα 60 εκατ. ευρώ είναι πρόσθετη μείωση στον ΕΝΦΙΑ της τάξεως του 3%-4% και έρχεται να προστεθεί στη μεσοσταθμική μείωση 22% που έγινε το 2019, ανεβάζοντας τη συνολική μείωση στο 25%, ενώ παραμένει η κυβερνητική δέσμευση για συνολική ελάφρυνση 30% στον ΕΝΦΙΑ.

– Η κλίμακα και οι «κόφτες». Σύμφωνα με πληροφορίες, στη νέα κλίμακα υπολογισμού του ενιαίου φόρου ακινήτων υπάρχουν αλλαγές στα κλιμάκια, ενώ θα μπαίνουν «κόφτες» που θα σβήνουν τις  επιβαρύνσεις για όσους κατέχουν μικρή και μεσαία περιουσία μετά το άλμα των νέων αντικειμενικών αξιών που έγινε στις περισσότερες περιοχές της χώρας. Το ποσοστό του κόφτη θα είναι πολύ μεγαλύτερο για περιουσίες έως 100.000 ευρώ και πάνω από την αξία αυτή και ανά 100.000 ευρώ θα βαίνει μειούμενος. Σύμφωνα με την ισχύουσα κλίμακα, για Τιμή Ζώνης (ΤΖ) έως 550 ευρώ ο ΕΝΦΙΑ είναι 2 ευρώ/τ.μ., για ΤΖ 551 έως 750 ευρώ ο ΕΝΦΙΑ είναι 2,8 ευρώ/τ.μ., για ΤΖ από 751 έως 1.050 ευρώ είναι 2,9 ευρώ/τ.μ., για ΤΖ από 1.051 έως 2.000 ευρώ είναι 3,7 ευρώ, για ΤΖ από 2.001 έως 2.500 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο είναι 6 ευρώ, ενώ για υψηλότερες τιμές ζώνης ο ΕΝΦΙΑ ανά τ.μ. φθάνει και τα 13 ευρώ.

Η πολιτική δέσμευση της κυβέρνησης είναι φέτος στην πλειονότητά τους οι ιδιοκτήτες να πληρώσουν λιγότερο ΕΝΦΙΑ.

ΦΟΥΣΚΩΜΕΝΑ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ

Αυτοί που αναμένεται να πληρώσουν περισσότερο φόρο συγκριτικά με το 2021 είναι οι ιδιοκτήτες ενός ακινήτου σε περιοχή όπου επέρχεται πολύ μεγάλη αύξηση της τιμής ζώνης. Στους χαμένους θα είναι κατά κύριο λόγο οι ιδιοκτήτες ακινήτων στις ζώνες που μπήκαν για πρώτη φορά στο αντικειμενικό σύστημα, καθώς οι αυξήσεις στις τιμές φθάνουν έως και 250%.

–Συμπληρωματικός φόρος. Για τα φυσικά πρόσωπα ο συμπληρωματικός φόρος ουσιαστικά καταργείται, ενώ για τις επιχειρήσεις θα εξακολουθεί να επιβάλλεται ξεχωριστά από τον κύριο φόρο και ίσως να υπάρξουν παρεμβάσεις στον συντελεστή υπολογισμού του. Με τις ισχύουσες διατάξεις, για κάθε νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα ο συμπληρωματικός ΕΝΦΙΑ επιβάλλεται και υπολογίζεται στην αξία των δικαιωμάτων με συντελεστή 5,5‰. Ο συμπληρωματικός ΕΝΦΙΑ για τα ακίνητα τα οποία ιδιοχρησιμοποιούνται για την παραγωγή ή την άσκηση κάθε είδους επιχειρηματικής δραστηριότητας, ανεξαρτήτως αντικειμένου εργασιών, υπολογίζεται με συντελεστή 1‰. Ειδικά για τα ΝΠΔΔ και τα ΝΠΙΔ μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, ο συμπληρωματικός ΕΝΦΙΑ ισούται με 3,5‰ επί της συνολικής αξίας των δικαιωμάτων για τα ακίνητα που δεν ιδιοχρησιμοποιούν. Για το 2021, 68.542 επιχειρήσεις και νομικές οντότητες κλήθηκαν να πληρώσουν για τα ακίνητά τους 216,182 εκατ. ευρώ κύριο φόρο και 278,014 εκατ. ευρώ συμπληρωματικό φόρο, με το συνολικό ποσό να ανέρχεται σε 494,197 εκατ. ευρώ. Για τα 7.180.009 φυσικά πρόσωπα ο λογαριασμός του ΕΝΦΙΑ του 2021 ανήλθε σε 2,093 δισ. ευρώ, εκ των οποίων ο συμπληρωματικός φόρος που επιβάλλεται σε ιδιοκτήτες με ακίνητα άνω των 250.000 ευρώ φτάνει τα 368,4 εκατ. ευρώ.

–Εκπτώσεις. Στον νέο ΕΝΦΙΑ αναμένεται να διατηρηθούν οι μειώσεις 50% και 100% που ισχύουν και σήμερα για τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Επίσης αναμένεται να διευρυνθεί το κριτήριο της περιουσίας, προκειμένου να μη χάσουν τις εκπτώσεις οι φορολογούμενοι λόγω της αύξησης των αντικειμενικών αξιών των ακινήτων.

Περισσότερα

Άρθρα-Συνεργασίες

Ένας χιονιάς και τέσσερα σχόλια

Δημοσιεύθηκε

στις

 

 

Ούτε ένας χρόνος δεν πέρασε από τη «Μήδεια» και ένας ακόμα χιονιάς πλήττει τη χώρα, γεμίζοντας από χθες τις οθόνες μας με λευκά τοπία και εικόνες προβλημάτων και ταλαιπωρίας, ιδιαίτερα από την Αθήνα. Μεσογείων, Κατεχάκη, Αττική Οδός, κλπ… Μποτιλιαρίσματα, πολύωρη ταλαιπωρία πολιτών, παράλυση σε μεγάλο βαθμό της κοινωνίας, της οικονομίας, του ίδιου του κράτους.  Για την κατάσταση που διαμορφώθηκε χθες και μπορεί να συνεχιστεί και σήμερα, επιτρέψτε μας τέσσερα μικρά σχόλια:

Πρώτον, κανένας δεν έπρεπε να είναι ανυποψίαστος. Όπως ακριβώς συνέβη και με τις πυρκαγιές του καλοκαιριού, έτσι και οι χιονιάδες θα έρχονται πλέον πιο συχνά και πιο έντονοι. Το κράτος πρέπει να αλλάξει δομές και κανόνες. Η Ελλάδα πρέπει να αλλάξει για να γλιτώνει τα χειρότερα με τα όλο και πιο έντονα (και συχνά) καιρικά φαινόμενα. Η αδράνεια του καλοκαιριού ακολουθήθηκε από χειμερινή αδράνεια. Και η οργή εκατομμυρίων Ελλήνων είναι το λογικό αποτέλεσμα.

Δεύτερον, η Ελλάδα δεν είναι ούτε Σουηδία, ούτε Ελβετία. Ούτε καν Βουλγαρία ή Ρουμανία. Σε αυτές τις χώρες υπάρχουν πολύχρονες δομές για την αντιμετώπιση χιονιάδων. Η Ελλάδα εξακολουθεί να παραμένει μία «εύκρατη» χώρα, όπου είναι λογικό, να υπάρχουν και… «χειμερινά ελλείμματα».

Τρίτον, σε όλες τις περιπτώσεις υπάρχει η ατομική ευθύνη και όχι μόνο στην πανδημία. Όταν χιονίζει και παίρνεις το αυτοκίνητο χωρίς να έχεις μαζί σου αλυσίδες, τότε είναι πολύ πιθανό να ταλαιπωρηθείς και να ταλαιπωρήσεις και άλλους.

Τέταρτον, είναι μάλλον χρήσιμο να υπενθυμίσουμε και πάλι ότι… Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα! Χθες, γεμίσαμε με εικόνες, ρεπορτάζ και φωτογραφίες από την πρωτεύουσα. Και ελάχιστες μόνο πληροφορίες από την υπόλοιπη χώρα. Στην πραγματικότητα, δεν ξέρουμε τι συμβαίνει στη Βόρεια και στη κεντρική Ελλάδα, ούτε στα νησιά του Αιγαίου. Μόνο τα τοπικά μέσα καταγράφουν την κατάσταση εκεί. Τα μέσα πανελλαδικής ενημέρωσης, για άλλη μία φορά αποδεικνύονται κυρίως, μέσα αθηναϊκή ενημέρωσης.

 

 

Περισσότερα

Άρθρα-Συνεργασίες

ΕΛΙΣΣΑΙΟΣ ΒΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ: Κορνήλιος Καστοριάδης- 100 χρόνια 

Δημοσιεύθηκε

στις

 

Πρωινό κατά  την «προϊστορική» εποχή των νεανικών μου χρόνων, κατέβαινα την Ευριπίδου με κατεύθυνση στην πλατεία Κουμουνδούρου. Ο ήλιος είχε καβαλήσει τα δίπατα της Αθηνάς και τεμαχιζόταν σε λωρίδες ανάμεσα σε καφάσια με φρέσκα λαχανικά, στοιβαγμένα γεωργικά και άλλα εργαλεία και τις σκέψεις μου που πηγαινοέρχονταν ανάμεσα στα χθεσινοβραδινά ασπρόμαυρα πλάνα του Γκοντάρ και τις ουζοσυζητήσεις στο Πεδίον του Άρεως. Απέφυγα μια απαστράπτουσα σιτροέν του καιρού και βρέθηκα στο δεξί πεζοδρόμιο του ανορθολογισμού. Δύο οικοδόμοι φώναξαν στη μέση του δρόμου για κάποια διαφορά τους, ο ένας τέντωνε το δεξί με τον Ριζοσπάστη στη χούφτα, κάπως απειλητικά, στην ηρεμία του πρωινού. Προσπέρασα και με ένα αργό πανοραμικό παρατήρησα όλα  τακτοποιημένα με ευρηματικό τρόπο, τα μπαχάρια, τους ξηρούς καρπούς και τα καρυκεύματα στις προθήκες του γωνιακού καταστήματος.  Τα αρώματά τους δεν άφηναν καμιά αίσθηση ασυγκίνητη,  το μόνο που δεν είχε άρωμα ήταν η πολιτική της εποχής. Ακόμα η κοινωνία ξερνούσε τις εθνικιστικές κορώνες των συνταγματαρχών, μύριζε τις αντιδικτατορικές περγαμηνές των πολιτικών και αφού τις αναμασούσε σαν κάτι νέο και ανείπωτο τις ανακάτευε για να τις χωνέψει με ένα νέου τύπου λαϊκισμό (ο λαϊκισμός, όπως και ο φασισμός ποτέ δεν πεθαίνουν) που είχε πάρει κεφάλι αλλά δεν ήξερε κατά πού να κάνει.

Κρατούσα στο δεξί μου κάποια κείμενα του Κορνήλιου Καστοριάδη, κακοτυπωμένα από πολύγραφο της εποχής. Η ιδεολογική ανησυχία μου έχωνε τα χέρια της από παντού, δεν μου έφταναν με τίποτα οι κομμουνιστικές Ορθοδοξίες αλλά και για τις ανανεωτικές προσεγγίσεις είχα τις αμφιβολίες μου. Οι εισβολές των Σοβιετικών  είτε στην Ανατολική Γερμανία είτε στην Ουγγαρία είτε στην Τσεχοσλοβακία τα ολοκληρωτικά, απάνθρωπα καθεστώτα που είχαν χτιστεί πέρα από το τείχος της απανθρωπιάς στο όνομα της ανθρωπότητας και εν αγνοία της, αλλά και οι «προσεκτικές» δειλές κριτικές των «αναθεωρητών» οι οποίες δεν είχαν άξονα, σκοπό και επεξεργασμένο ιδεολογικό και αξιακό βάθος με οδηγούσαν σε ένα αγωνιώδες, χαοτικό, θεωρητικό ταξίδι. Ένιωθα ότι στο δεξί μου χέρι κρατούσα την κουπαστή  που αργά οδηγούσε σε μια ανθρώπινη, αυτόνομη πιο ευτυχισμένη κοινωνία. Αλλά ο μεγάλος φιλόσοφος σε μια φράση είχε αποτυπώσει ότι θα γνωρίζαμε, θα διαπιστώναμε οι υπόλοιποι στη διάρκεια της ζωής μας «Η σύγχρονη κοινωνία είναι θεμελιωδώς άφρων».

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης γεννήθηκε το 1922 στην Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας του, έδειχνε εκτίμηση στη μόρφωση, ήταν άθεος και αντιβασιλικός. Η μητέρα του, είχε ιδιαίτερη μόρφωση, λάτρευε τη μουσική. Ο Καστοριάδης άρχισε να διαβάζει φιλοσοφία από την ηλικία των 11-12 ετών, ενώ πρωτοήρθε σε επαφή με τη μαρξιστική σκέψη από τα 13 του, αναμίχθηκε στην πολιτική και κοινωνική δράση. Μέλος παράνομης κομμουνιστικής οργάνωσης την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά, συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Σπουδάζει νομικά και οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1941 εντάσσεται στο ΚΚΕ. Θα το εγκαταλείψει ένα χρόνο αργότερα για να ενταχθεί στην τροτσκιστική ομάδα του Σπύρου Στίνα. Αυτό θα έχει ως συνέπεια να βρεθεί ανάμεσα σε δύο πυρά, των Γερμανών και των ορθόδοξων κομμουνιστών. Το 1944 δημοσιεύει το πρώτο του δοκίμιο για τον Μαξ Βέμπερ, που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Αρχείο Κοινωνιολογίας και Ηθικής». Στα «Δεκεμβριανά» θα βιώσει ως τροτσκιστής την τρομοκρατία του ΕΛΑΣ και θα αποδοκιμάσει τις μεθόδους του ΚΚΕ. Το 1945 εγκαθίσταται στο Παρίσι με υποτροφία της Γαλλικής Κυβέρνησης, μαζί με τους Κώστα Αξελό, Κώστα Παπαϊωάννου, Ιάννη Ξενάκη, Μιμίκα Κρανάκη, Μέμο Μακρή κ.ά. Έκτοτε, η γαλλική πρωτεύουσα θα αποτελέσει το επίκεντρο της ζωής και των δραστηριοτήτων του.

Με τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση του Κορνήλιου Καστοριάδη  έχουν εκδοθεί ήδη βιογραφίες στα γαλλικά, έχουν εκπονηθεί διδακτορικές διατριβές και έχουν γίνει πάμπολλα αφιερώματα στον κορυφαίο στοχαστή και φιλόσοφο. Το έργο του δεν έχει πάψει να μας προσκαλεί να στοχαστούμε έναν κόσμο που τελεί σε βαθύ μετασχηματισμό. Κατά τη διάρκεια του βίου του, ο Καστοριάδης ενεπλάκη ενεργά στους παγκόσμιους πολιτικούς αγώνες, διατηρώντας το κριτικό του βλέμμα απέναντι στις μεταλλάξεις των διάφορων μορφών κυριαρχίας στη Δύση και στην Ανατολή. Η ένταξή του στο τροτσκιστικό ρεύμα, η πάλη ενάντια στον σταλινισμό, η ίδρυση της πολιτικής ομάδας Socialisme ou Barbarie και της ομώνυμης επιθεώρησης μαζί με τον Κλοντ Λεφόρ, οι εξεγέρσεις της Αν. Γερμανίας (1953) και της Ουγγαρίας (1956), τα γεγονότα του γαλλικού Μάη του 1968, σημαδεύουν μια φάση του έργου του, η οποία έμελλε να ολοκληρωθεί με τη ρήξη του με τον μαρξισμό, την αποδόμηση της μαρξιστικής θεωρίας και τα ίδια τα φιλοσοφικά της θεμέλια.

Ο λόγος του Καστοριάδη, προσφέρει ασφαλές καταφύγιο σε όσους αναζητούν αιτίες και ερμηνείες των κοινωνικών γεγονότων γιατί στηρίζεται στο επιχείρημα, δηλαδή στο αδιάσειστο θεμέλιο της φιλοσοφίας. Η επίδραση του Καστοριάδη υπήρξε πολύ ισχυρή στην Ευρώπη και στην Αμερική. Στην ουσία διαμόρφωσε μια νέα σχολή σκέψης και έναν νέο ιδεολογικό χώρο, που δεν μπορεί να περιχαρακωθεί γιατί η ουσία του είναι η μη περιχαράκωση, η ουσία του είναι η Ελευθερία του Πνεύματος. Αυτά δεν ανήκουν ούτε στην Αριστερά ούτε στη Δεξιά, είναι επέκεινα πολιτικών χώρων.

Στη σκέψη του Καστοριάδη δεν υπάρχει αποκλεισμός, ούτε καν κλειστές κατηγοριοποιήσεις που θα μπορούσαν να μοιράσουν τον κόσμο σε δίπολα: καλό-κακό, λογική-βούληση, θυμικό-νους. Η ανάλυση της φιλοσοφίας του λειτουργεί, όπως θα έλεγε ο ίδιος, μάλλον “μαγματικά” δηλαδή διαμορφώνοντας έναν χώρο όπου εντάσσονται όλες οι παραστάσεις και έννοιες της ζωής ενός ανθρώπου. Γι αυτό σημείωνε ο μεγάλος διανοητής «Η ιδέα ενός ιστορικού νόμου, εγγυητή μιας ιδανικής κοινωνίας, είναι ιδέα άγνωστη στους Έλληνες, όπως άγνωστος είναι ο μεσσιανισμός ή η δυνατότητα εξωκοσμικής φυγής. Η θεώρηση αυτή εμπνέει μια στάση, σύμφωνα με την οποία ό,τι είναι να γίνει, θα γίνει εδώ.» Με όλες τις παραστάσεις και τις έννοιες της ζωής ενός ανθρώπου οι οποίες δεν διαμορφώνονται, αποκλειστικά με βάση τη λογική αλλά και με τη συμβολή της φαντασίας χαράζοντας διάφορες περιοχές οι οποίες παραμένουν για πάντα ανεξερεύνητες-κι όπως θα έλεγε ο ίδιος- σχεδόν άρρητες. Ως εκ τούτου τα εκάστοτε δίπολα που κυριάρχησαν στη διαλεκτική σχέση της Δύσης αντικαθίσταται από μια ιδανική τετράδα που αναδεικνύει τις άπειρες δυνατότητες της φαντασίας και της δημιουργίας, της αυτονομίας και του φαντασιακού. Αυτές είναι οι λέξεις κλειδιά που αποκωδικοποιούν τη σκέψη του Καστοριάδη, οι έννοιες που αποκαλύπτουν το υπέροχο σύμπαν του.

Έφτασα στην εκβολή της Ευριπίδου και χύθηκα στην πλατεία Κουμουνδούρου. Διέσχισα την πλατεία διαγώνια και  βρέθηκα στην πλάτη του  δημοτικού κτηρίου. Είχε μια ανακοίνωση που έγραφε για μια έκθεση κάποιων «καταραμένων» καλλιτεχνών. Ωραία σκέφτηκα, θα τη σκορπίσουμε τη λίγη λογική που περισώσαμε από τη χθεσινό ξενύχτι. Πρόσεξα καλύτερα, η έκθεση άνοιγε στις 10. Είχα κάνα μισάωρο, κάθισα στα μαρμάρινα σκαλιά με το πρόσωπο αντίκρυ στον ήλιο, το στέρνο στη ζεστασιά της μέρας και το μυαλό στην άπλα του μεγάλου διανοητή. Πήρα τα κακοτυπωμένα στον πολύγραφο κείμενα για την τέχνη του Κορνήλιου  Καστοριάδη και τα ψιθύρισα με ευλάβεια «Από τότε που άρχισε η επιστημονική εξέλιξη πρώτα με τους αρχαίους Έλληνες, κατόπιν με την Αναγέννηση σκεφτόμαστε και δικαίως πως ό,τι έχουμε δει έως τώρα δεν είναι παρά μόνο προσωρινά σωστό. Στην επιστήμη υπάρχει πάντα το περιθώριο να πάει κανείς πιο μακριά. Όμως η ιδέα να πάει κανείς πιο μακριά στον τομέα της τέχνης, πραγματικά, στερείται νοήματος.  Kανείς δεν θα πάει ποτέ πιο μακριά από τον Aισχύλο, από τον Mπετόβεν, από τον Pεμπώ. Kανείς δεν θα πάει πιο μακριά από τον “Πύργο” του Kάφκα. Mπορούμε να πάμε αλλού. Mπορούμε να πάμε αλλιώς. Δεν μπορούμε όμως να πάμε πιο μακριά. Yπ’ αυτή την έννοια υπάρχει εξέλιξη στην επιστήμη, αλλά δεν μπορεί να μιλήσει κανείς για εξέλιξη στη λογοτεχνία και στην τέχνη.» Ο ήλιος ζέσταινε το χειμωνιάτικο πρωινό μέχρι το βάθος της μέρας και η σκέψη του μεγάλου διανοητή τις δεκαετίες μου που ακολουθούσαν ασθμαίνουσες. 

Περισσότερα
Advertisement

Ροή ειδήσεων

Advertisement

Αυτή την εβδομάδα