Τρίτη 25 Ιανουαρίου 2022
Connect with us

Άρθρα-Συνεργασίες

ΕΛΙΣΣΑΙΟΣ ΒΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ: 5+1 σημαντικές κινηματογραφικές στιγμές του 2021

Δημοσιεύθηκε

στις

 

Όλοι όσοι βλέπουμε κινηματογράφο γνωρίζουμε ότι δεν έχουμε παρακολουθήσει όλες τις ταινίες της χρονιάς και ταυτόχρονα με τρόμο ανείπωτο και προσδοκία κοφτερή, ελπίζουμε ότι κάπου στη Υποσαχάρια Αφρική, πιθανόν στις δαιδαλώδεις Μέση ή Άπω Ανατολή, μπορεί και στη σκονισμένη Λατινική Αμερική να δημιουργήθηκε ένα καταπληκτικό κινηματογραφικό διαμαντάκι το οποίο ποτέ δεν θα χαρούμε. Όμως από αυτές τις ταινίες που είδαμε τον χρόνο που πέρασε διαλέξαμε τις 5+1 ταινίες του 2021 που αν δεν παρακολουθήσαμε πρέπει οπωσδήποτε να δούμε κι αν τις γευτήκαμε πρέπει να τις ξαναχαρούμε με την ίδια λαχτάρα που οι μουσικόφιλοι δεν χορταίνουν τον Μάλερ και τον Ερίκ Σατί  και οι των εικαστικών συνεχίζουν να απολαμβάνουν ξανά και ξανά τα έργα του Ρέμπραντ και του Καντίνσκι. 

Το περασμένο έτος ήταν περίοδος -μερικής τουλάχιστον- ανάκαμψης για το σινεμά,  το έτος που μας αποχαιρέτησε ήταν σίγουρα πλουσιότερο και πιο ποιοτικό από το 2020, φέρνοντας στις αίθουσες φιλμ για όλες τις προτιμήσεις, από φεστιβαλικά «πουλέν» και τις σινεφιλ προσπάθειες,  μέχρι πελώρια μπλοκμπάστερ, η κυκλοφορία των οποίων είχε αναβληθεί πολλές φορές  λόγω πανδημίας όλο το προηγούμενο διάστημα.

1 Η Δύναμη του Σκύλου

Η Τζέιν Κάμπιον σε όλες τις προηγούμενες ταινίες της  είχε κεντρικά πρόσωπα γυναίκες, γυναίκες καταπιεσμένες, ταλαιπωρημένες, συντετριμμένες  γυναίκες που προσπαθούσαν, διεκδικούσαν που αγωνιζόντουσαν και πολεμούσαν να βρουν μια θέση στη ζωή. 

Η σκηνοθέτις με την εξουσία του σκύλου αποφασίζει να δει τον κόσμο των γυναικών από την πλευρά των ανδρών. Με όχημα το αρχετυπικό ανδρικό υπόδειγμα του καουμπόι, του άνδρα δηλαδή των ανοιχτών οριζόντων, των συντηρητικών απόψεων, των παθιασμένων ανομολόγητων ερώτων μιλά πάλι για τις γυναίκες. Την Κάμπιον ποτέ δεν έπαψαν να την απασχολούν τα προβλήματα των γυναικών, απλώς βρήκε άλλο σημείο θέασης του κόσμου, μια άλλη γωνία για να φωτίσει τα θέματα που πάντα την απασχολούσαν. 

Το μεγάλο επίτευγμα της Κάμπιον  είναι, ότι ένα κουαρτέτο εύθραυστων  συναισθημάτων, λεπτών αποχρώσεων, διάφανων εμπειριών το οποίο είναι κατασκευασμένο για να «ακουστεί» σε ένα δωμάτιο, η σκηνοθέτις το βγάζει στην απλωσιά των ανοιχτών χώρων. Όσο περνάει ο χρόνος καταλαβαίνουμε, ότι η όμορφη  ταινία της Κάμπιον, μπορεί να μην εκτυλίσσεται σε ένα δωμάτιο όπως πιθανόν θα έπρεπε, αλλά αναπτύσσεται σε ένα  περίκλειστο από βουνά τοπίο, αφυδατωμένο από συναισθήματα χώρο και πνιγηρό από την ακινησία τόπο.

2 Μην Κοιτάτε Πάνω

 Ο Ανταμ Μακ Κέι επιστρέφει με μία ακόμα  σάτιρα της κοινωνικής, πολιτικής, οικονομικής, τηλεοπτικής μας εξαθλίωσης. Στο διάβα του δεν αφήνει τίποτα όρθιο, ούτε την εφαρμοσμένη παλαβή πολιτική και τους ανεξέλεγκτους,  ψεκασμένους, λαϊκιστές κι ανίκανους πολιτικούς,  ούτε τους  «ανοιχτόμυαλους», αλλά σφιχτοχέρηδες δισεκατομμυριούχους, που είναι ικανοί να βγάλουν χρήματα και από τη μεγαλύτερη συμφορά, ούτε τη σαχλή δημοσιογραφία που κυνηγώντας την  τηλεθέαση ποδοπατά κάθε έννοια εγκυρότητας, αξιοπιστίας και σεβασμού της αλήθειας. Τέλος δεν αφήνει ο σκηνοθέτης στο απυρόβλητο ούτε τους πολίτες, το ίδιο του το κοινό, που είναι έτοιμοι να συνταχθούν  πίσω από τον κάθε αγύρτη, τυχοδιώκτη πολιτικό, να δημιουργήσουν αθεράπευτες εχθροπάθειες, να συγκρουστούν με τους συνανθρώπους τους, να φτάσουν τα πράγματα μέχρι τα άκρα, αντί να συνταχθούν όλοι γύρω από ένα σχέδιο, την κατανόηση, την ενσυναίσθηση, την κοινή λογική,  τον ορθό λόγο, την επιστήμη και τη γνώση.    

Ο Μακ Κέι στήνει μια δηλητηριώδη πυκνή σάτιρα, έτσι ενώ είμαστε πάνω σε  σύννεφα μεταλλικής και αστραφτερής απόλαυσης και γλεντάμε τα χτυπήματα που δέχεται ό,τι είναι σαθρό, απάνθρωπο και υποκριτικό στον κόσμο μας και ενώ ευχαριστιόμαστε μια δυνατή κωμωδία με το αιχμηρό χιούμορ, την ανατρεπτική πέρα για πέρα διάθεση και νιώθουμε ότι τα τακτοποιημένα πράγματα γύρω μας δεν μπορεί να τα σώσει κανένας  «από μηχανής Θεός»

3 Ατυχές Πήδημα ή Παλαβό Πορνό

Το πρώτο μέρος της ταινίας ακολουθεί την ηρωίδα ενός σπιτικού  πορνό, την Εμι, να περπατά στους δρόμους μιλώντας στο τηλέφωνο και γρήγορα θα καταλάβουμε ότι η home movie που γύρισε με τον σύζυγό της, έχει διαρρεύσει στο διαδίκτυο και πως η θέση της στο σχολείο όπου εργάζεται, βρίσκεται σε κίνδυνο εξαιτίας του. Η κάμερα του Ζούντε θα την ακολουθήσει από μακριά ή κοντύτερα στους δρόμους, στην επίσκεψη στο σπίτι της διευθύντριας, και αφήνει την  κάμερά του να περιπλανηθεί σε διαφημιστικές πινακίδες ή ταλαιπωρημένες προσόψεις κτιρίων και ό,τι έχει να δείξει το σύγχρονο Βουκουρέστι από οδηγούς που δεν σέβονται τίποτα μέχρι  σμπαραλιασμένα αυτοκίνητα και διαλυμένους ανθρώπους. Αυτός είναι ο κόσμος που ζούμε.

Όλα όσα όμως συμβαίνουν στους δρόμους της πόλης, την οποία διασχίζει διαγώνια η ηρωίδα μας ωχριούν μπροστά στη φαρσική παράνοια που θα επικρατήσει στη συγκέντρωση του ιδρύματος, το οποίο είναι ένα σπαρακτικό θεατρικό μονόπρακτο του παραλόγου, για το οποίο ο Ζούντε μας έχει από νωρίς προϊδεάσει. 

Ο σκηνοθέτης στηλιτεύει όλο το σύστημα που στηρίζεται στο συνονθύλευμα του πανταχού παρόντος χριστιανισμού, του εφαρμοσμένου καπιταλισμού και του ανεφάρμοστου κομμουνισμού και αναρωτιέται ποιος –ισμός από τους τρεις φέρει τη μεγαλύτερη ευθύνη για τα κατάντια της Ρουμανίας και χαμογελά σαρκαστικά πίσω από την κινηματογραφική του κάμερα ο ταλαντούχος δημιουργός, γιατί ξέρει ότι στο βαλκανικό κουβάρι που μας έμπλεξε, έξοδος δεν υπάρχει. 

4 Μικρή Μαμά

 Οι γαλλίδες σκηνοθέτριες εδώ και καιρό εμπλουτίζουν τον κινηματογράφο, τις παγκόσμιες ταινιοθήκες με φιλμ γεμάτα κοινωνική ευαισθησία,  συναρπαστικές ιστορίες, γοητευτικές εικόνες  και φιλμική κομψότητα.

Η οκτάχρονη Νελί στο «Petite Maman» «Μικρή Μαμά» πηγαίνει με τους γονείς στο πατρικό της μητέρας της για να το αδειάσουν μια και η αγαπημένη της γιαγιά πέθανε. Ξαφνικά η μητέρα της Νελί φεύγει απροειδοποίητα αφήνοντας τη μικρή με τον πατέρα της, τα τραύματά της και τη μοναξιά της. Η μικρή προσπαθώντας να γεμίσει τον χρόνο της ξανοίγεται στο δάσος που έπαιζε κάποτε και η μητέρα της. Εκεί η Νελί θα συναντήσει τη συνομήλική της οποίας το όνομα είναι Μάριον όπως και της μητέρας της. Το σπίτι της φίλη της είναι σχεδόν το ίδιο με το δικό τους και η μητέρα της Μαριόν είναι η γιαγιά της περίπου στην ηλικία της μητέρας της και θα εδώ θα αρχίσει ένα γοητευτικό παιχνίδι στο χώρο και στο χρόνο.

5 Dune

Ο Βιλνέβ  στο Dune θα κρατήσει τις δοκιμασμένες φόρμες, τα γεωμετρικά σχήματα, θα χρησιμοποιήσει τις όμορφες χρυσές τομές στα κάδρα του με κυρίαρχη τη συμμετρία η οποία θα αναμειγνύεται με την μεγαλύτερη δυνατή ποικιλία των διάφορων στοιχείων, θα προκαλέσει και θα παρασυρθεί από  μεγαλειώδες, χωρίς να χάσει το μέτρο, χωρίς να του ξεφύγουν τα  συναισθήματα των ηρώων του, χωρίς να λείψει από τα κάδρα του το αισθαντικό γαλάζιο βλέμμα των φτωχών και δύσπιστων γηγενών Φρέμεν. Ο Ντενί Βιλνέβ  στο Dune, φροντίζει  την  επιστήμη να  την καταπίνει δημιουργικά  η φαντασία και τα αναπόφευκτα διλήμματα της τραγωδίας με αρχαιοελληνικές και σαιξπηρικές ρίζες να απλώνονται κάτω από το αμμώδες τοπίο του εγχειρήματός του. Μια δόση Ιουδαϊκού ανατολίτικου χριστιανικού οριενταλισμού διαπερνά εγκάρσια όλο το εγχείρημα, ευτυχώς χωρίς να το ανατρέπει. 

Όλοι φοβόμαστε στη ζωή και φοβόμαστε πολύ, αλλά όπως έγραφε ο γερμανός συγγραφέας  Ζαν-Πωλ Ρίχτερ «Ο λιγόψυχος άνθρωπος είναι τρομοκρατημένος πριν τον κίνδυνο, ο δειλός κατά τη διάρκεια και ο θαρραλέος μετά».

+1 Η Γαλλική Αποστολή

Κάθε πλάνο της The French Dispatch είναι ένας οργανωμένος μικρόκοσμος με τη λογική και την αντίληψη ενός ζωγράφου, που ό,τι επιθυμεί να πει πρέπει να ειπωθεί στο συγκεκριμένο πλαίσιο, ανεξάρτητα αν βλέποντάς το ο θεατής θα χαθεί σε κόσμους ονειρικούς, σε καταστάσεις μαγικές ή σε συναισθήματα λυτρωτικά.

Πίσω από τις φωτεινές εικόνες του ο Γουές Άντερσον και τα περίτεχνα στημένα πλάνα του καιροφυλακτούν ψυχολογικά αδιέξοδα που δεν βγαίνουν στο φως παρά μόνο όταν τρυπήσουν όλο το σκοτάδι της ανθρώπινης απελπισίας. Αναρωτιέται κανείς τι αγαπά περισσότερο ο δημιουργός, τη ζωγραφική ή τη λογοτεχνία; Δεν θα βρει απάντηση παρά αν πάρει κομμάτια ολόκληρα της ζωγραφικής και τα ρίξει μέσα σε τόνους σπουδαίας λογοτεχνίας ή το αντίστροφο.

Η ταινία είναι ένα σύνολο μικρών και μεγαλύτερων ιστοριών, μοιάζει με ένα σεντούκι που όταν ανοίξει δεν ξέρεις τι να πρωτοπάρεις στα χέρια σου και να παίξεις τα πλάνα, τις μουσικές, τις σκηνές, τις αφηγήσεις ή να μείνεις ενεός με τα μάτια ορθάνοιχτα και την ψυχή σταματημένη και να απολαύσεις το όλον.

Είναι ένα γαλλικό ποίημα, μπορεί και πίνακας με θέμα τον πολιτισμό, την εμπνευσμένη και ανεξάρτητη δημοσιογραφία, τον διεθνισμό και την τέχνη. Και για να απενοχοποιήσουμε τον οποιοδήποτε θεατή, δεν τα καταλάβαμε όλα όσα ήθελε να μας πει ο σπουδαίος δημιουργός, τέτοιες ταινίες χρειάζεται να τις δει κανείς και μια και δυο και περισσότερες φορές. Απλά αφεθήκαμε  να νιώσουμε ό,τι δεν καταλάβαμε .

 

Άρθρα-Συνεργασίες

Ένας χιονιάς και τέσσερα σχόλια

Δημοσιεύθηκε

στις

 

 

Ούτε ένας χρόνος δεν πέρασε από τη «Μήδεια» και ένας ακόμα χιονιάς πλήττει τη χώρα, γεμίζοντας από χθες τις οθόνες μας με λευκά τοπία και εικόνες προβλημάτων και ταλαιπωρίας, ιδιαίτερα από την Αθήνα. Μεσογείων, Κατεχάκη, Αττική Οδός, κλπ… Μποτιλιαρίσματα, πολύωρη ταλαιπωρία πολιτών, παράλυση σε μεγάλο βαθμό της κοινωνίας, της οικονομίας, του ίδιου του κράτους.  Για την κατάσταση που διαμορφώθηκε χθες και μπορεί να συνεχιστεί και σήμερα, επιτρέψτε μας τέσσερα μικρά σχόλια:

Πρώτον, κανένας δεν έπρεπε να είναι ανυποψίαστος. Όπως ακριβώς συνέβη και με τις πυρκαγιές του καλοκαιριού, έτσι και οι χιονιάδες θα έρχονται πλέον πιο συχνά και πιο έντονοι. Το κράτος πρέπει να αλλάξει δομές και κανόνες. Η Ελλάδα πρέπει να αλλάξει για να γλιτώνει τα χειρότερα με τα όλο και πιο έντονα (και συχνά) καιρικά φαινόμενα. Η αδράνεια του καλοκαιριού ακολουθήθηκε από χειμερινή αδράνεια. Και η οργή εκατομμυρίων Ελλήνων είναι το λογικό αποτέλεσμα.

Δεύτερον, η Ελλάδα δεν είναι ούτε Σουηδία, ούτε Ελβετία. Ούτε καν Βουλγαρία ή Ρουμανία. Σε αυτές τις χώρες υπάρχουν πολύχρονες δομές για την αντιμετώπιση χιονιάδων. Η Ελλάδα εξακολουθεί να παραμένει μία «εύκρατη» χώρα, όπου είναι λογικό, να υπάρχουν και… «χειμερινά ελλείμματα».

Τρίτον, σε όλες τις περιπτώσεις υπάρχει η ατομική ευθύνη και όχι μόνο στην πανδημία. Όταν χιονίζει και παίρνεις το αυτοκίνητο χωρίς να έχεις μαζί σου αλυσίδες, τότε είναι πολύ πιθανό να ταλαιπωρηθείς και να ταλαιπωρήσεις και άλλους.

Τέταρτον, είναι μάλλον χρήσιμο να υπενθυμίσουμε και πάλι ότι… Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα! Χθες, γεμίσαμε με εικόνες, ρεπορτάζ και φωτογραφίες από την πρωτεύουσα. Και ελάχιστες μόνο πληροφορίες από την υπόλοιπη χώρα. Στην πραγματικότητα, δεν ξέρουμε τι συμβαίνει στη Βόρεια και στη κεντρική Ελλάδα, ούτε στα νησιά του Αιγαίου. Μόνο τα τοπικά μέσα καταγράφουν την κατάσταση εκεί. Τα μέσα πανελλαδικής ενημέρωσης, για άλλη μία φορά αποδεικνύονται κυρίως, μέσα αθηναϊκή ενημέρωσης.

 

 

Περισσότερα

Άρθρα-Συνεργασίες

ΕΛΙΣΣΑΙΟΣ ΒΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ: Κορνήλιος Καστοριάδης- 100 χρόνια 

Δημοσιεύθηκε

στις

 

Πρωινό κατά  την «προϊστορική» εποχή των νεανικών μου χρόνων, κατέβαινα την Ευριπίδου με κατεύθυνση στην πλατεία Κουμουνδούρου. Ο ήλιος είχε καβαλήσει τα δίπατα της Αθηνάς και τεμαχιζόταν σε λωρίδες ανάμεσα σε καφάσια με φρέσκα λαχανικά, στοιβαγμένα γεωργικά και άλλα εργαλεία και τις σκέψεις μου που πηγαινοέρχονταν ανάμεσα στα χθεσινοβραδινά ασπρόμαυρα πλάνα του Γκοντάρ και τις ουζοσυζητήσεις στο Πεδίον του Άρεως. Απέφυγα μια απαστράπτουσα σιτροέν του καιρού και βρέθηκα στο δεξί πεζοδρόμιο του ανορθολογισμού. Δύο οικοδόμοι φώναξαν στη μέση του δρόμου για κάποια διαφορά τους, ο ένας τέντωνε το δεξί με τον Ριζοσπάστη στη χούφτα, κάπως απειλητικά, στην ηρεμία του πρωινού. Προσπέρασα και με ένα αργό πανοραμικό παρατήρησα όλα  τακτοποιημένα με ευρηματικό τρόπο, τα μπαχάρια, τους ξηρούς καρπούς και τα καρυκεύματα στις προθήκες του γωνιακού καταστήματος.  Τα αρώματά τους δεν άφηναν καμιά αίσθηση ασυγκίνητη,  το μόνο που δεν είχε άρωμα ήταν η πολιτική της εποχής. Ακόμα η κοινωνία ξερνούσε τις εθνικιστικές κορώνες των συνταγματαρχών, μύριζε τις αντιδικτατορικές περγαμηνές των πολιτικών και αφού τις αναμασούσε σαν κάτι νέο και ανείπωτο τις ανακάτευε για να τις χωνέψει με ένα νέου τύπου λαϊκισμό (ο λαϊκισμός, όπως και ο φασισμός ποτέ δεν πεθαίνουν) που είχε πάρει κεφάλι αλλά δεν ήξερε κατά πού να κάνει.

Κρατούσα στο δεξί μου κάποια κείμενα του Κορνήλιου Καστοριάδη, κακοτυπωμένα από πολύγραφο της εποχής. Η ιδεολογική ανησυχία μου έχωνε τα χέρια της από παντού, δεν μου έφταναν με τίποτα οι κομμουνιστικές Ορθοδοξίες αλλά και για τις ανανεωτικές προσεγγίσεις είχα τις αμφιβολίες μου. Οι εισβολές των Σοβιετικών  είτε στην Ανατολική Γερμανία είτε στην Ουγγαρία είτε στην Τσεχοσλοβακία τα ολοκληρωτικά, απάνθρωπα καθεστώτα που είχαν χτιστεί πέρα από το τείχος της απανθρωπιάς στο όνομα της ανθρωπότητας και εν αγνοία της, αλλά και οι «προσεκτικές» δειλές κριτικές των «αναθεωρητών» οι οποίες δεν είχαν άξονα, σκοπό και επεξεργασμένο ιδεολογικό και αξιακό βάθος με οδηγούσαν σε ένα αγωνιώδες, χαοτικό, θεωρητικό ταξίδι. Ένιωθα ότι στο δεξί μου χέρι κρατούσα την κουπαστή  που αργά οδηγούσε σε μια ανθρώπινη, αυτόνομη πιο ευτυχισμένη κοινωνία. Αλλά ο μεγάλος φιλόσοφος σε μια φράση είχε αποτυπώσει ότι θα γνωρίζαμε, θα διαπιστώναμε οι υπόλοιποι στη διάρκεια της ζωής μας «Η σύγχρονη κοινωνία είναι θεμελιωδώς άφρων».

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης γεννήθηκε το 1922 στην Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας του, έδειχνε εκτίμηση στη μόρφωση, ήταν άθεος και αντιβασιλικός. Η μητέρα του, είχε ιδιαίτερη μόρφωση, λάτρευε τη μουσική. Ο Καστοριάδης άρχισε να διαβάζει φιλοσοφία από την ηλικία των 11-12 ετών, ενώ πρωτοήρθε σε επαφή με τη μαρξιστική σκέψη από τα 13 του, αναμίχθηκε στην πολιτική και κοινωνική δράση. Μέλος παράνομης κομμουνιστικής οργάνωσης την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά, συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Σπουδάζει νομικά και οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1941 εντάσσεται στο ΚΚΕ. Θα το εγκαταλείψει ένα χρόνο αργότερα για να ενταχθεί στην τροτσκιστική ομάδα του Σπύρου Στίνα. Αυτό θα έχει ως συνέπεια να βρεθεί ανάμεσα σε δύο πυρά, των Γερμανών και των ορθόδοξων κομμουνιστών. Το 1944 δημοσιεύει το πρώτο του δοκίμιο για τον Μαξ Βέμπερ, που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Αρχείο Κοινωνιολογίας και Ηθικής». Στα «Δεκεμβριανά» θα βιώσει ως τροτσκιστής την τρομοκρατία του ΕΛΑΣ και θα αποδοκιμάσει τις μεθόδους του ΚΚΕ. Το 1945 εγκαθίσταται στο Παρίσι με υποτροφία της Γαλλικής Κυβέρνησης, μαζί με τους Κώστα Αξελό, Κώστα Παπαϊωάννου, Ιάννη Ξενάκη, Μιμίκα Κρανάκη, Μέμο Μακρή κ.ά. Έκτοτε, η γαλλική πρωτεύουσα θα αποτελέσει το επίκεντρο της ζωής και των δραστηριοτήτων του.

Με τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση του Κορνήλιου Καστοριάδη  έχουν εκδοθεί ήδη βιογραφίες στα γαλλικά, έχουν εκπονηθεί διδακτορικές διατριβές και έχουν γίνει πάμπολλα αφιερώματα στον κορυφαίο στοχαστή και φιλόσοφο. Το έργο του δεν έχει πάψει να μας προσκαλεί να στοχαστούμε έναν κόσμο που τελεί σε βαθύ μετασχηματισμό. Κατά τη διάρκεια του βίου του, ο Καστοριάδης ενεπλάκη ενεργά στους παγκόσμιους πολιτικούς αγώνες, διατηρώντας το κριτικό του βλέμμα απέναντι στις μεταλλάξεις των διάφορων μορφών κυριαρχίας στη Δύση και στην Ανατολή. Η ένταξή του στο τροτσκιστικό ρεύμα, η πάλη ενάντια στον σταλινισμό, η ίδρυση της πολιτικής ομάδας Socialisme ou Barbarie και της ομώνυμης επιθεώρησης μαζί με τον Κλοντ Λεφόρ, οι εξεγέρσεις της Αν. Γερμανίας (1953) και της Ουγγαρίας (1956), τα γεγονότα του γαλλικού Μάη του 1968, σημαδεύουν μια φάση του έργου του, η οποία έμελλε να ολοκληρωθεί με τη ρήξη του με τον μαρξισμό, την αποδόμηση της μαρξιστικής θεωρίας και τα ίδια τα φιλοσοφικά της θεμέλια.

Ο λόγος του Καστοριάδη, προσφέρει ασφαλές καταφύγιο σε όσους αναζητούν αιτίες και ερμηνείες των κοινωνικών γεγονότων γιατί στηρίζεται στο επιχείρημα, δηλαδή στο αδιάσειστο θεμέλιο της φιλοσοφίας. Η επίδραση του Καστοριάδη υπήρξε πολύ ισχυρή στην Ευρώπη και στην Αμερική. Στην ουσία διαμόρφωσε μια νέα σχολή σκέψης και έναν νέο ιδεολογικό χώρο, που δεν μπορεί να περιχαρακωθεί γιατί η ουσία του είναι η μη περιχαράκωση, η ουσία του είναι η Ελευθερία του Πνεύματος. Αυτά δεν ανήκουν ούτε στην Αριστερά ούτε στη Δεξιά, είναι επέκεινα πολιτικών χώρων.

Στη σκέψη του Καστοριάδη δεν υπάρχει αποκλεισμός, ούτε καν κλειστές κατηγοριοποιήσεις που θα μπορούσαν να μοιράσουν τον κόσμο σε δίπολα: καλό-κακό, λογική-βούληση, θυμικό-νους. Η ανάλυση της φιλοσοφίας του λειτουργεί, όπως θα έλεγε ο ίδιος, μάλλον “μαγματικά” δηλαδή διαμορφώνοντας έναν χώρο όπου εντάσσονται όλες οι παραστάσεις και έννοιες της ζωής ενός ανθρώπου. Γι αυτό σημείωνε ο μεγάλος διανοητής «Η ιδέα ενός ιστορικού νόμου, εγγυητή μιας ιδανικής κοινωνίας, είναι ιδέα άγνωστη στους Έλληνες, όπως άγνωστος είναι ο μεσσιανισμός ή η δυνατότητα εξωκοσμικής φυγής. Η θεώρηση αυτή εμπνέει μια στάση, σύμφωνα με την οποία ό,τι είναι να γίνει, θα γίνει εδώ.» Με όλες τις παραστάσεις και τις έννοιες της ζωής ενός ανθρώπου οι οποίες δεν διαμορφώνονται, αποκλειστικά με βάση τη λογική αλλά και με τη συμβολή της φαντασίας χαράζοντας διάφορες περιοχές οι οποίες παραμένουν για πάντα ανεξερεύνητες-κι όπως θα έλεγε ο ίδιος- σχεδόν άρρητες. Ως εκ τούτου τα εκάστοτε δίπολα που κυριάρχησαν στη διαλεκτική σχέση της Δύσης αντικαθίσταται από μια ιδανική τετράδα που αναδεικνύει τις άπειρες δυνατότητες της φαντασίας και της δημιουργίας, της αυτονομίας και του φαντασιακού. Αυτές είναι οι λέξεις κλειδιά που αποκωδικοποιούν τη σκέψη του Καστοριάδη, οι έννοιες που αποκαλύπτουν το υπέροχο σύμπαν του.

Έφτασα στην εκβολή της Ευριπίδου και χύθηκα στην πλατεία Κουμουνδούρου. Διέσχισα την πλατεία διαγώνια και  βρέθηκα στην πλάτη του  δημοτικού κτηρίου. Είχε μια ανακοίνωση που έγραφε για μια έκθεση κάποιων «καταραμένων» καλλιτεχνών. Ωραία σκέφτηκα, θα τη σκορπίσουμε τη λίγη λογική που περισώσαμε από τη χθεσινό ξενύχτι. Πρόσεξα καλύτερα, η έκθεση άνοιγε στις 10. Είχα κάνα μισάωρο, κάθισα στα μαρμάρινα σκαλιά με το πρόσωπο αντίκρυ στον ήλιο, το στέρνο στη ζεστασιά της μέρας και το μυαλό στην άπλα του μεγάλου διανοητή. Πήρα τα κακοτυπωμένα στον πολύγραφο κείμενα για την τέχνη του Κορνήλιου  Καστοριάδη και τα ψιθύρισα με ευλάβεια «Από τότε που άρχισε η επιστημονική εξέλιξη πρώτα με τους αρχαίους Έλληνες, κατόπιν με την Αναγέννηση σκεφτόμαστε και δικαίως πως ό,τι έχουμε δει έως τώρα δεν είναι παρά μόνο προσωρινά σωστό. Στην επιστήμη υπάρχει πάντα το περιθώριο να πάει κανείς πιο μακριά. Όμως η ιδέα να πάει κανείς πιο μακριά στον τομέα της τέχνης, πραγματικά, στερείται νοήματος.  Kανείς δεν θα πάει ποτέ πιο μακριά από τον Aισχύλο, από τον Mπετόβεν, από τον Pεμπώ. Kανείς δεν θα πάει πιο μακριά από τον “Πύργο” του Kάφκα. Mπορούμε να πάμε αλλού. Mπορούμε να πάμε αλλιώς. Δεν μπορούμε όμως να πάμε πιο μακριά. Yπ’ αυτή την έννοια υπάρχει εξέλιξη στην επιστήμη, αλλά δεν μπορεί να μιλήσει κανείς για εξέλιξη στη λογοτεχνία και στην τέχνη.» Ο ήλιος ζέσταινε το χειμωνιάτικο πρωινό μέχρι το βάθος της μέρας και η σκέψη του μεγάλου διανοητή τις δεκαετίες μου που ακολουθούσαν ασθμαίνουσες. 

Περισσότερα

Άρθρα-Συνεργασίες

Δημοκρατία ή κεκαλυμμένος ολοκληρωτισμός;

Δημοσιεύθηκε

στις

svolis

 

Του Κώστα Σβόλη (*)

Οι αγωνιστικές δράσεις τύπου πεζοπορίας 200 χιλιομέτρων ή αυτοκινητοπομπής σίγουρα ικανοποιούν την ανάγκη για δημοσιότητα και σε κάποιες περιπτώσεις επιβραβεύουν τον λαϊκισμό. Δεν είναι βέβαιο, όμως, ότι συνοδεύονται με το επιθυμητό αποτέλεσμα, εφόσον βέβαια επιθυμούν οι διοργανωτές λύση στα πραγματικά προβλήματα της πόλης μας. Απεναντίας, οι συνεχείς οχλήσεις και διαβουλεύσεις με τα κυβερνητικά στελέχη μπορεί να αποφέρουν κάποιο κέρδος.
Παράδειγμα, η σύσσωμη παρουσία των δημοτικών παρατάξεων ενώπιον του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών κ. Καραμανλή, μια κινητοποίηση που προσέθεσε τρία χιλιόμετρα επιπλέον υπογειοποίησης του τρένου. Βέβαια, όταν ανακοινώθηκε η υπογειοποίηση των πέντε χιλιομέτρων κάποιοι αισθάνθηκαν άβολα αφού κάμφθηκε η αγωνιστική και καταγγελτική τους διάθεση.
Θα μπορούσαμε, όμως, εκ νέου να συναντήσουμε όλοι μαζί τον Υπουργό, για τη διεκδίκηση, στο μεγαλύτερο βαθμό, της υπογειοποίησης και του υπόλοιπου τμήματος.
Σε αιτήματα όπως η ενίσχυση του συστήματος υγείας και η χρηματοδότηση και στελέχωση των υπηρεσιών του δήμου, δεν μπορεί να είναι κανείς αντίθετος. Η δημοκρατική, ορθή και εύλογη διαδικασία είναι να καθορισθεί το διεκδικητικό πλαίσιο από το Δημοτικό Συμβούλιο, το ανώτατο όργανο του Δήμου Πατρέων και αφού καθορισθεί, τότε να αναζητήσουμε τη συμμετοχή των φορέων, εν είδει top down προσέγγισης.
Η δημοτική αρχή περιφρόνησε το Δημοτικό Συμβούλιο, καθόρισε και αποφάσισε, ως συμβαίνει σε απολυταρχικά καθεστώτα, το πλαίσιο διεκδίκησης ζητώντας πρώτα τη στήριξη των φορέων και των Νομικών Προσώπων, αγνοώντας την ορθή σειρά.
Εν είδει bottom up, λοιπόν, διαδικασίας αφήνει τελευταίο το Δημοτικό Συμβούλιο για να συζητήσει επί ήδη ειλημμένων αποφάσεων. Προφανώς, η ιδεολογική προπαγάνδα υπερισχύει του οφέλους για την πόλη μας και η δημοτική αρχή δίνει τις εξετάσεις της στα κομματικά όργανα εργαλειοποιώντας τον πατραϊκό λαό. Δημοκρατία ή κεκαλυμμένος ολοκληρωτισμός;

(*) Ο Κων/νος Σβόλης είναι δημοτικός σύμβουλος με την παράταξη «Πάτρα Ενωμένη» ιατρός – καρδιολόγος, μέλος του Δ.Σ. του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών

Περισσότερα
Advertisement

Ροή ειδήσεων

Advertisement

Αυτή την εβδομάδα