Τρίτη 5 Ιουλίου 2022
Connect with us

Άρθρα-Συνεργασίες

ΕΛΙΣΣΑΙΟΣ ΒΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ: Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς- Ο ρόγχος της μεταμέλειας 

Δημοσιεύθηκε

στις

 

 

“Σκοπός της ζωής  δεν είναι να εξυπηρετεί την κατώτερη ζωική φύση,  αλλά τη φωτεινή δύναμη  πού βρίσκεται στα βάθη της ανθρώπινης ψυχής και η οποία βοηθάει τον άνθρωπο, να αναγνωρίσει το αγαθό”. Leo Tolstoy.

Φαίνεται ότι το μόνο πράγμα που μπορεί με βεβαιότητα να μας διδάξει ο θάνατος είναι ότι δεν πρέπει να αναβάλουμε ούτε ένα λεπτό τη ζωή, αλλά όχι οποιαδήποτε ζωή αλλά την πραγματική. Η «πτώση» του δικαστή επιδείνωσε την ήδη βεβαρημένη υγεία του και τον οδηγεί αργά και βασανιστικά στο επέκεινα χωρίς αμφιβολία και με απλές, αναγκαίες καθυστερήσεις. Αναγκαίες για να προλάβει ο δικαστής να αναμετρηθεί με τον πρότερο βίο του, να ζυγίσει τις βαθιές επιθυμίες του, να αναλογιστεί τον χαμένο χρόνο, να υπολογίσει τις αμέτρητες σπαταλημένες στιγμές που χάθηκαν βουτηγμένες υποκρισία, τον καθωσπρεπισμό και την κενότητα.

-Το θέμα της – η εξιστόρηση του τέλος ενός δικαστή- ο Τολστόι το καθορίζει σαν «περιγραφή του απλού θανάτου ενός απλού ανθρώπου». Το βασικό νόημα του έργου βρίσκεται στους συλλογισμούς που κάνει ο άρρωστος πάνω σ΄ όλη την περασμένη ζωή, καθώς και το συμπέρασμά του πως η «ευπρεπής, εύθυμη ευχάριστη ζωή» είναι χειρότερη κι’ από τη φρίκη του θανάτου. Οι κοινωνικοί θεσμοί, που τυλίγουν σαν ιστός αράχνης τη ζωή τού Ιβάν Ιλίτς με την υποκρισία και την ψευτιά, ξεριζώνοντας από μέσα του καθετί το ανθρώπινο, αποτελούν την αιτία του δράματος που ζει στις στερνές του μέρες ο άρρωστος. Σ΄ αυτή τη στέρεα, τη συγκεκριμένη και σ΄ όλο το βάθος τοποθέτηση του ζητήματος, βρίσκεται η γενικότερη σημασία της νουβέλας, που αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά έργα της παγκόσμιας ρεαλιστικής λογοτεχνίας.  (Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ (1958)

Το γελοίο εμπεριέχεται στο τραγικό και τανάπαλιν, ένα σχεδόν αστείο ατύχημα του δικαστή και η πτώση του πάνω σ’ ένα πόμολο είναι η αρχή όλων και η μακρά και αγωνιώδης πορεία του Ιβάν Ιλίτς προς τον θάνατο. Αυτό το μικρό ατύχημα του δικαστή είναι ικανό να τον οδηγήσει στο επέκεινα αλλά  και την αυτογνωσία, ένας επιπόλαιος τραυματισμός τον στέλνει στην μέγγενη του ανίκητου πόνου αλλά και στο μακρύ και επίπονο ταξίδι  προς την αυτοσυνειδησία και τον πνευματικό λυτρωμό. Όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι απέναντι στον θάνατο. Κάποιοι μπορεί, επειδή ζουν μέσα στις εύφορες κοιλάδες της ζωής, να τον ξεχνούν, κάποιοι άλλοι επειδή, είναι πολύ «απασχολημένοι» μπορεί να τον λησμονούν, κάποιοι τρίτοι επειδή έχουν την ευχέρεια να βουλιάζουν στις ψευδαισθήσεις  τον παρακάμπτουν, αλλά όταν έλθει το πλήρωμα του χρόνου ο εναγκαλισμός είναι εξίσου επώδυνος για όλους πλούσιους και φτωχούς, ευφυείς και ανόητους, όλα αυτά τα κοινωνικά στάνταρ χλωμιάζουν και εξαϋλώνονται μπροστά στην αχανή έρημο της μοναξιάς που οδηγεί στην επώδυνη κλίνη του θανάτου. Ο Λέων Τολστόι δεν εφευρίσκει τυχαία το πόμολο για να δημιουργήσει το απαραίτητο μικροατύχημα που οδηγεί στα όρια του πνευματικά, ψυχικά και σωματικά τον ήρωα του, το εύρημα του πόμολου είναι η ειρωνεία απέναντι στο διηνεκές, είναι το λιμάρισμα του βασικού ιστού  του αιώνιου που οι άνθρωποι νομίζουμε όταν είμαστε υγιείς και ανθεκτικοί για πάντα θα μας συντροφεύει, με το εύρημα του πόμολου ο συγγραφέας μας υπενθυμίζει πως ανά πάσα στιγμή όλα μπορούν να γκρεμιστούν, χωρίς φανερή αιτία και αφορμή, σαν το απρόσεκτο σαρκίο  του Ιβάν Ιλίτς και να χαθούν μέσα στην ερημία του τέλους.

Ο θάνατος είναι λοιπόν το θέμα του συγγραφέα, ο αλλοπρόσαλλα τυχαίος, ο γελοία απρόσμενος, ο απάνθρωπα επιπόλαιος θάνατος, σε αντίστιξη με την κενή, μέσα στον καθωσπρεπισμό, τη σαθρότητα και τις συμβάσεις, ζωής του ήρωα. Ένα δεύτερο θέμα που πραγματεύεται ο Λέων Τολστόι  αλλά δεν επισημαίνεται όσο του αναλογεί, είναι ο πόνος. Δεν θα μπορούσε να λάβει τις διαστάσεις που θα έπρεπε ο θάνατος του Ιλίτς, αν ο πόνος δεν τον έσερνε ως άλλο Έκτορα γύρω από τα τείχη του άλγους και του αφανισμού. Ένας θάνατος  σύντομος, χωρίς αφόρητο πόνο, χωρίς τη βαθιά οδύνη, χωρίς την αρρώστια, είναι πιο διαχειρίσιμος. Αυτό που εξουθενώνει τον ήρωα μας, μαζί με την αναμονή του θανάτου, είναι το μαρτύριο της κεντιάς, ο ανυπόφορος πόνος. 

Η παράσταση είναι αλήθεια ότι αρπάζει τον θεατή, μετά τα αστεία της αρχής, τους χλευασμούς της συνέχειας και τον βάζει με έναν εκπληκτικό τρόπο, σωματοποιημένο, στο αβάσταχτο τρενάκι του πόνου και δεν βγαίνει από κει παρά μόνο μόλις σβήσουν τα φώτα της παράστασης και καλέσει τους ηθοποιούς, τον  Γιώργο Γαλίτη και τον Θανάση Κουρλαμπά να τους δείξει με το χειροκρότημά του την ευγνωμοσύνη για αυτό που επί μιάμιση ώρα του προσέφεραν.

Η διασκευή και σκηνοθεσία της Κωνσταντίνας Νικολαΐδη πλάθει το έργο, το μεταπλάθει και μας το παρουσιάζει  γύρω από μια πολυθρόνα γραφείου chesterfield, λίγα φώτα και ελάχιστους αναγκαίους ήχους, ολόφρεσκο και σφριγηλό. Η όμορφη μουσική είναι  του Γιάννη Οικονόμου,  τα κοστούμια και το σκηνικό του  Νίκου Κασαπάκη, να επισημάνουμε ότι έχει γίνει σπουδαία δουλειά στην   κίνηση των ηθοποιών στους διάφορους ρόλους, την οποία «χορογραφεί» η Χριστίνα Φωτεινάκη. Ο δικαστής, οι φίλοι και οι γνωστοί του, το αδιάφορο υπηρετικό προσωπικό, η στιβαρή σύζυγος, η «τρεις λαλούν και δυο χορεύουν» κόρη και ο συμπονετικός υπηρέτης περιστρέφουν τις διαθέσεις, τις προθέσεις και τις εντάσεις τους γύρω από αυτήν την πολυθρόνα με τους υπέροχους Γαλίτη και Κουρλαμπά να αποδίδουν όλους τους παραπάνω ρόλους συν αυτόν του αφηγητή, με καταπληκτική αμεσότητα, με εντυπωσιακές εναλλαγές και ασύλληπτη μαεστρία. Οι δυο ηθοποιοί κατορθώνουν να «λιώσουν» τον ένα χαρακτήρα μέσα στον άλλον, με έναν μαγικό τρόπο, ο οποίος μοιάζει με το κινηματογραφικό dissolve, το οποίο επιτυγχάνεται με  το σβήσιμο του τέλους του πρώτου πλάνου μέσα στην αρχή του επόμενου. 

«Κατρακυλούσα ολοένα  κι εγώ είχα την εντύπωση πως σκαρφαλώνω, πως καταχτάω τη ζωή! Ναι, για την κοινή γνώμη ανέβαινα, μα στη πραγματικότητα η ζωή γλιστρούσε κάτω από τα πόδια μου… Και τώρα, ξόφλησα! Τώρα- ο θάνατος!» ακούμε μέσα σε έναν επιθανάτιο ρόγχο που μπαίνει από τα νύχια μας κι αφού διατρέξει όλο το  κορμί μας,   χάνεται στα κατάβαθα της ύπαρξης μας, χάριν της σκληρής εργασίας και της  δεινότητας των δυο πολύ καλών ηθοποιών του Γιώργου Γαλίτη και του Θανάση Κουρλαμπά.

Άρθρα-Συνεργασίες

ΑΠΟΨΗ: Μετά τα «μπάνια του λαού»…

Δημοσιεύθηκε

στις

 

Μπορεί να βρισκόμαστε στο μέσο της θερινής περιόδου και η Ελλάδα να ασχολείται αυτή την περίοδο με τον τουρισμό, τις διακοπές και «τα μπάνια του λαού», όμως όλα δείχνουν ότι πλησιάζουμε προς τις εκλογές.

Και τα ζητούμενα που έχουμε μπροστά μας είναι πολύ σοβαρά. Όλοι ξέρουν ότι ο χειμώνας που έρχεται θα είναι δύσκολος. Ο πόλεμος, η ενεργειακή ασφάλεια, η ακρίβεια και ο πληθωρισμός θα είναι «εδώ» και θα απειλούν. Μαζί και η πανδημία, με έναν ιό που αλλάζει και ξαναλλάζει και κανένας δεν ξέρει εάν μπορεί να βρεθεί η ανθρωπότητα μπροστά σε μία πιο επικίνδυνη μετάλλαξη. Κανονικά, τα κόμματα θα έπρεπε να δείχνουν ότι έχουν επίγνωση της σοβαρότητας της κατάστασης. Αντίθετα, αυτά που λέγονται και ακούγονται τριγύρω μας δείχνουν πως τα… «λεφτόδεντρα» θα παραμείνουν στο επίκεντρο της προεκλογικής σκηνής. Λες και η οικονομική κρίση που περάσαμε σε αυτή τη χώρα, δεν δίδαξε τίποτα σε εκείνους που νομίζουν πως το 2022 μπορεί να είναι 2015 ή 2005 ή 1995…

Και έπειτα, το έχουμε καταλάβει ότι από τη στιγμή που θα κηρυχθεί και επίσημα η προεκλογική περίοδος, η Ελλάδα θα μπει σε μία περίοδο πολιτικής αστάθειας, τουλάχιστον 2-3 μηνών, αφού το πιθανότερο είναι να έχουμε και δεύτερες εκλογές; Γιατί εάν δεν έχουμε δεύτερες εκλογές, τι άλλο μπορεί να έχουμε; Κάποια συγκυβέρνηση που θα κόβει από εδώ και θα ράβει από εκεί για να εξυπηρετηθούν όλοι οι κυβερνητικοί εταίροι, με αποτέλεσμα τα σοβαρά ζητήματα της χώρας να μπαίνουν πάντοτε στα μέτρα των πολιτικών σκοπιμοτήτων των συγκυβερνούντων;

Όλα αυτά είναι πολύ σοβαρά ζητήματα που θα αντιμετωπίσουμε. Και πρέπει να τα σκεφθούμε… Ίσως καταφέρουμε να βρούμε λίγο χρόνο, έστω και σε μία ξαπλώστρα δίπλα στο κύμα, για να κοιτάξουμε λίγο προς το πολύ κοντινό μέλλον και να λάβουμε τις αποφάσεις μας…

 

Περισσότερα

Άρθρα-Συνεργασίες

Τα Σουλτάνο παζαρο-μαγειρέματα και άλλα!- Του Αρκά

Δημοσιεύθηκε

στις

 

– Περιμέναμε τον Σουλτάνο, για το έλα να δεις και εφάρμοσε την κωλοτούμπα της σιωπής!

– Ο Ταγίπ μπροστά στον Πλανητάρχη αρνάκι.

– Το σίριαλ του τρένου έχει την δική του ιστορία, έχει πολλές αφύλαχτες διαβάσεις μέχρι το έργο από τα χαρτιά να περάσει στην πράξη.

– Υπομονή. Κάλιο αργά παρά ποτέ.

– Πολλοί πολιτικοί πουλάνε πατριωτισμό εντός και τις καταθέσεις τους τις έχουν παρκάρει στο εξωτερικό.

– Ο Αλέξης επιθυμεί μια δεύτερη κυβερνητική ευκαιρία, για να αποκαταστήσει της μεσαίας τάξης την οικονομική αδικία. Στερνή μου γνώση να σε είχα πρώτη.

– Χαριλάου Τρικούπη, Μαξίμου και Κουμουνδούρου κλειδώνουν ψηφοδέλτια. Οι φιλόδοξοι υποψήφιοι τρέχουν καταϊδρωμένοι καλοκαιριάτικα.

– Δυστυχώς, ο ψυχρός πόλεμος επιστρέφει στην Ευρώπη και ο νοών νοείτω.

– Η μάχη των ανεμογεννητριών συνεχίζεται, πρέπει να προστατεύουμε το φυσικό περιβάλλον περισσότερο από τον σύγχρονο τεχνικό καταστροφικό πολιτισμό.

– Ωραία η συμβουλή του φίλου μου και συμμαθητή Ανδρέα. Να μαζευτούν 100 πρώτοι έμπειροι αυτοδιοικητικοί και να διαλέξουν τον καλύτερο για τον νέον δημαρχιακό διεκδικητή.

– Μετά την καταιγίδα στα μαθηματικά, μην έχουμε και καταιγίδα στα πολιτικά.

– Η ανάπτυξη είναι αόρατη διά γυμνού οφθαλμού. Ο πληθυσμός όμως βγάζει μάτι.

– Σε έξαρση η ψηφιακή απάτη. Προσοχή μην δίνεται τους κωδικούς, να τους προστατεύεται ως την κόρη του οφθαλμού.

– Οι πολιτικοί όταν τα βρουν σκούρα, σαν σωσίβιο θυμούνται και εφαρμόζουν την κωλοτούμπα.

– Πολλά ονόματα, πρόωρα ακούγονται για υποψήφιοι δήμαρχοι, στα καφενεία.

– Η προεκλολογία σε έξαρση, έντονη η παρουσία αυτοχριζομένων υποψηφίων σε πανηγύρια, καφενεία και όπου υπάρχει πολυκοσμία. Το τερπνό μετά του ωφελίμου.

Περισσότερα

Άρθρα-Συνεργασίες

ΑΠΟΨΗ: Ο μεγάλος «ενεργειακός» χειμώνας

Δημοσιεύθηκε

στις

Η Γερμανία είναι μία από τις πιο εξαρτημένες από το ρωσικό φυσικό αέριο χώρες της Ευρώπης. Φτηνές τιμές για πολλά χρόνια που στήριξαν την οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία όμως, έφερε μία μεγάλη ανατροπή. Το ρωσικό φυσικό αέριο πιθανότατα θα πάψει να ρέει όπως έρρεε. Και ολοκληρωτική αναπλήρωσή του δεν μπορεί να υπάρξει ακόμα. Τι σημαίνει αυτό; Κόκκινος συναγερμός. Η γερμανική κυβέρνηση προσπαθεί να βρει τρόπους να μειώσει την κατανάλωση ενέργειας προκειμένου να είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τον χειμώνα. Το ζήτημα είναι οικονομικό, είναι όμως και κοινωνικό. Φανταστείτε τι μπορεί να συμβεί στη γερμανική κοινωνία του 21ου αιώνα εάν η κυβέρνηση αναγκαστεί να επιβάλλει «δελτίο» στην κατανάλωση ενέργειας…

Η Γαλλία έχει πολύ μικρότερη εξάρτηση από το ρωσικό αέριο. Όμως, όταν οι γαλλικές εταιρείες ενέργειας καλούν τους Γάλλους να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας προκειμένου να μην βρεθούν σε δύσκολη θέση τον χειμώνα, σκεφτείτε τι μπορεί να ισχύει για τη Γερμανία… Εκεί, η πιθανότητα για εκ περιτροπής λειτουργία εργοστασίων και επιχειρηματικών κλάδων είναι ήδη σοβαρή. Τα σχετικά σχέδια έχουν βγει από τα συρτάρια και επικαιροποιούνται.  Και τι θα σημαίνει εάν στη Γερμανία ή και σε άλλες χώρες της Ευρώπης, ισχύσουν τέτοια μέτρα; Μείωση εισοδημάτων, μείωση κατανάλωσης, ύφεση! Λιγότερα χρήματα για όλους… Και μήπως νομίζει κάποιος ότι δεν μας «πάρει η μπάλα» και εδώ στην Ελλάδα; Μπορεί, βοηθούντος και των κλιματικών συνθηκών, εμείς να μην αντιμετωπίσουμε μεγάλα ενεργειακά προβλήματα, όμως η οικονομία μας είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ευρωπαϊκή οικονομία. Και για να το διατυπώσουμε διαφορετικά, «οι Γερμανοί θα φταρνίζονται, εμείς θα πουντιάζουμε».

Και όλα αυτά θα συμβαίνουν σε μία περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα πρέπει να έχει πολιτική σταθερότητα! Γι’ αυτό και κάθε σκέψη για εκλογές μετά τα μέσα φθινοπώρου είναι μάλλον απαγορευτική…

 

Περισσότερα
Advertisement

Ροή ειδήσεων

Advertisement

Αυτή την εβδομάδα