Τρίτη 27 Φεβρουαρίου 2024
Connect with us

Άρθρα-Συνεργασίες

Ο Κεµάλ συγκινεί ακόµη! Το τραγούδι τού Μάνου Χατζιδάκι για τον πρίγκιπα τής Ανατολής, που θέλησε να αλλάξει τον κόσµο

Δημοσιεύθηκε

στις

γράφει ο Στέφανος Σκαρπέλλος

 

«Καληνύχτα, Κεμάλ. Αυτός ο κόσμος δεν θα αλλάξει ποτέ. Καληνύχτα». Το τραγούδι αυτό θυμηθήκαμε πάλι με το προχθεσινό σκηνικό: Ένας ανθρωπάκος άγνωστος, πενιχρός και κάθιδρος ανέβηκε στο βήμα, για να απευθυνθεί σε μιαν συγκέντρωση πατρικίων και ολίγων πληβείων…

Με βραχνή φωνή και άνευρο τρόπο άρχισε να «βατταρίζει» ένα κείμενο που τού είχαν γράψει άλλοι. Λόγια ανιαρά και τετριμμένα, σχεδόν αφατικά και χιλιοειπωμένα. Το πλήρωμα από κάτω χειροκροτούσε χλιαρά. Σίγουρα στο μυαλό τους άλλα σκέπτονταν οι περισσότεροι, μα δεν τολμούσαν να κάνουν διαφορετικά. «Οι Αλεξανδρινοί ένιωθαν βέβαια που ήσαν λόγια αυτά και θεατρικά», όπως λέει ο ποιητής, κάπως κακοπαιγμένα… Εικόνα θλιβερή, φτωχή και τραγική, φέρνει στον νου και στην καρδιά τον «Κεμάλ» τού Μάνου Χατζιδάκι.

Είναι ένα τραγούδι με μια σπάνια διαχρονικότητα, που γράφτηκε από τον Μάνο κατά την παραμονή του στην Αμερική στα τέλη τής δεκαετίας τού ’60 και έκτοτε υπήρξε ένα από τα πιο αγαπημένα τού μεγάλου συνθέτη, αλλά και όλων των φιλόμουσων Ελλήνων! Η πρώτη εκτέλεση τού τραγουδιού σε αγγλικό στίχο περιλαμβάνεται στον δίσκο «Reflections», κατόπιν συνεργασίας τού συνθέτη με το συγκρότημα New York Rock and Roll Ensemble.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ο Χατζιδάκις αποφασίζει το 1993 να εκδώσει τον δίσκο στα ελληνικά και συνεργάζεται με τον ποιητή και στιχουργό Νίκο Γκάτσο, ο οποίος γράφει τους στίχους για τα τραγούδια τού δίσκου. Σημειώνεται μάλιστα ότι ο Γκάτσος άλλαξε αρκετά το περιεχόμενο τού Κεμάλ στην ελληνική του εκδοχή. Το τραγούδι αρχικά ερμηνεύει η Αλίκη Καγιαλόγλου, με αφηγητή τον Μάνο Χατζιδάκι, ενώ ακολουθούν επανεκτελέσεις από πλειάδα καλλιτεχνών, όπως η Μαρία Φαραντούρη, ο Βασίλης Λέκκας, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, η Σαβίνα Γιαννάτου κ.ά., γεγονός που φανερώνει την δημοφιλία του. Μάλιστα αργότερα ηχογραφήθηκε και νέα εκτέλεση τής αγγλικής εκδοχής του (2004).

Ποιος ήταν όμως ο Κεμάλ που αναφέρεται στο τραγούδι; Ασφαλώς όχι ο Κεμάλ Ατατούρκ, όπως παρανοούν πολλοί που δεν γνωρίζουν… Την απάντηση δίνει ο ίδιος ο Χατζιδάκις: «Στην Νέα Υόρκη τον χειμώνα τού ’68, συνάντησα ένα νέο παιδί είκοσι χρονών που το λέγανε Κεμάλ. Μού τον γνωρίσανε. Τί μεγάλο και φορτισμένο από μνήμες όνομα για ένα τόσο νεαρό αγόρι, σκέφθηκα. Είχε φύγει απ’ τον τόπο του με πρόσχημα κάποιες πολιτικές του αντιθέσεις. Στην πραγματικότητα, φαντάζομαι, ήθελε να χαθεί μέσ’ στην Αμερική. Τού το είπα. Χαμογέλασε. – Δέχεστε να σάς ξεναγήσω; Αρνήθηκε ευγενικά. Προτιμούσε μόνος. Κι έτσι, σαν γύρισα στο σπίτι μου, τον έκανα τραγούδι, μουσική. Ο Γκάτσος εκ των υστέρων, γράφοντας τους στίχους στα ελληνικά, τον έκανε Άραβα πρίγκιπα να προστατεύει τους αδυνάτους. Κάτι σαν μια ταινία τού Έρολ Φλιν τού ’35. […]

Είτε πρίγκιπας Άραψ είτε μωαμεθανός νεαρός τής Νέας Υόρκης, τού οφείλουμε μια «καληνύχτα» τέλος πάντων, για να μπορέσουμε να κοιμηθούμε ήσυχα την νύχτα. Χωρίς τύψεις, χωρίς άχρηστους πόθους κι επιθυμίες. Κατά πώς πρέπει σε Έλληνες, απέναντι σε ένα νεαρό μωαμεθανό, όπως θα έλεγεν κι ο φίλος μας ο ποιητής ο Καβάφης».

Ακολουθούν οι στίχοι κατά Γκάτσον:

 

Ακούστε την ιστορία τού Κεμάλ,

ενός νεαρού πρίγκιπα τής Ανατολής,

απόγονου τού Σεβάχ τού θαλασσινού,

που νόμισε ότι μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.

Αλλά πικρές οι βουλές τού Αλλάχ

και σκοτεινές οι ψυχές των ανθρώπων.

 

Στής Ανατολής τα μέρη μια φορά και ένα καιρό

ήταν άδειο το κεμέρι, μουχλιασμένο το νερό.

Στην Μοσούλη, την Βασόρα, στην παλιά την χουρμαδιά

πικραμένα κλαίνε τώρα τής ερήμου τα παιδιά.

 

Κι ένας νέος από σόι και γενιά βασιλική

αγροικάει το μοιρολόι και τραβάει κατά εκεί.

Τον κοιτάν οι Βεδουίνοι με ματιά λυπητερή

κι όρκο στον Αλλάχ τούς δίνει, πως θ’ αλλάξουν οι καιροί.

 

Σαν ακούσαν οι αρχόντοι τού παιδιού την αφοβιά

ξεκινάν με λύκου δόντι και με λιονταριού προβιά.

Απ’ τον Τίγρη στον Ευφράτη, απ’ την γη στον ουρανό

κυνηγάν τον αποστάτη να τον πιάσουν ζωντανό.

 

Πέφτουν πάνω του τα στίφη σαν ακράτητα σκυλιά

και τον πάνε στον χαλίφη να τού βάλει την θηλιά.

Μαύρο μέλι, μαύρο γάλα ήπιε εκείνο το πρωί

πριν αφήσει στην κρεμάλα την στερνή του την πνοή.

 

Με δυο γέρικες καμήλες μ’ ένα κόκκινο φαρί

στού παράδεισου τις πύλες ο προφήτης καρτερεί.

Πάνε τώρα χέρι – χέρι κι είναι γύρω συννεφιά,

μα τής Δαμασκού τ’ αστέρι τούς κρατούσε συντροφιά.

 

Σ’ ένα μήνα σ’ ένα χρόνο βλέπουν μπρος τους τον Αλλάχ

που από τον ψηλό του θρόνο λέει στον άμυαλο Σεβάχ:

«Νικημένο μου ξεφτέρι, δεν αλλάζουν οι καιροί,

με φωτιά και με μαχαίρι πάντα ο κόσμος προχωρεί».

 

Καληνύχτα Κεμάλ. Αυτός ο κόσμος δεν θα αλλάξει ποτέ. Καληνύχτα.

 

Παρά την μεγάλη αντίδραση που προκάλεσε το απαισιόδοξο μήνυμα τού τραγουδιού αυτού σε πολλούς πνευματικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους, που θεωρούσαν ότι ο κόσμος μπορεί και πρέπει να αλλάξει με αγώνες, το κλίμα του δεν έπαυσε να συγκινεί τα πλήθη μέχρι σήμερα, που δυστυχώς η ιστορία επαναλαμβάνεται…

Ίσως αν ζούσε ακόμη ο μεγάλος Μάνος Χατζιδάκις, θα μπορούσε να προσθέσει μια παρηγοριά: Ότι όσο υπάρχουν ακέραιοι άνθρωποι σαν τον Κεμάλ, τον Νίκα, τους ήρωες που μάς εμπνέουν, η θυσία τους θα γίνεται παράδειγμα ελπίδας για τον άθλιο κόσμο μας!

* Αφιερώνεται εξαιρετικά στον Περιφερειάρχη Παναγιώτη Νίκα.


Ροή ειδήσεων

Advertisement