Τετάρτη 21 Φεβρουαρίου 2024
Connect with us

Ταξίδι

Γορτυνία: Γραφικά χωριά, η παράδοση της ελιάς και χειροποίητες πίτες

Δημοσιεύθηκε

στις

Σχεδόν ανέγγιχτη, με τη φύση να κυβερνά και, κάποιες φορές, να επιβάλλεται του ανθρώπου. Ανάμεσα σε ορεινούς όγκους, ακατάστατη βλάστηση, διαρκή ροή νερών και έντονη την αίσθηση της απομόνωσης, στην καρδιά της Πελοποννήσου, βρίσκεται η Γορτυνία.

Τα χωριά

Το ταξίδι αλλάζει εμφανώς μορφή αφήνοντας πίσω τα Λαγκάδια Αρκαδίας, τα οποία μαζί με τη Βυτίνα, το Λεβίδι, τη Δημητσάνα και τη Στεμνίτσα ανήκουν σε μια από τις πιο αγαπητές και επισκέψιμες περιοχές της ορεινής Πελοποννήσου όλους τους μήνες του χρόνου. Οδηγώντας με κατεύθυνση προς τα Τρόπαια όμως, ο δρόμος αλλάζει και μοιάζει να έχει γεννήσει επιπλέον στροφές, υψομετρικές διαφορές και ποικιλία εικόνων. Ο ήλιος, όπως κινείται χαμηλά και ελλειπτικά, τονίζει το ανάγλυφο των γύρω βουνών, φωτίζοντας τα χωριά που αντανακλούν λευκά και κεραμιδί μέσα στα πλούσια χρώματα της φύσης.

Μικρές, οπτικά και χιλιομετρικά, αποστάσεις μεταξύ των όμορφων, διάσπαρτων ιστορικών οικισμών, μεγαλώνουν σημαντικά με τις δαιδαλώδεις στροφές. Η χάραξη των δρόμων πρέπει να ήταν μια μεγάλη σπαζοκεφαλιά για τους μηχανικούς της εποχής, προσδίδοντας όμως μια αίσθηση εξερεύνησης καθώς ξετυλίγεται κυριολεκτικά αυτός ο τόπος σε χρόνους αργούς και απολαυστικούς.

Σύμφωνα με τη μυθολογία, στη Γορτυνία γεννήθηκε ο Θεός Πάνας, γιος του Ερμή. Σύμφωνα με την ιστορία πάλι, εδώ γεννήθηκαν πολλοί αγωνιστές και ελευθερωτές του έθνους οι οποίοι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στον αγώνα της επανάστασης του 1821. Λόγω, ή χάριν στο δύσκολο ανάγλυφο του τόπου όπου η παραγωγικότητα σε πρωτογενή προϊόντα ήταν χαμηλή, ώθησε τους κατοίκους στην παιδεία και τη μόρφωση, στις τέχνες και τα γράμματα. Χειρονάκτες επαγγελματίες, τεχνίτες πέτρας, κτίστες, καμπανάδες, κωδωνοποιοί, χρυσοχόοι αναπτύχθηκαν, διέπρεψαν και κληροδότησαν την τέχνη τους στις επόμενες γενεές αλλά και στη φήμη του τόπου τους.

Τα πολλά διάσπαρτα χωριά, το Βελημάχι Γορτυνίας, το Καρδαρίτσι, το Βιδιάκι, οι Ράχες, η Χώρα, το Καστράκι, το Φαναράκι, το Καλιάνι, η ιστορική Δόξα, το Σταυροδρόμι, το Βυζίκι, τα Τρόπαια, η Βάχλια, η Δήμητρα, η Κοντοβάζαινα, δημιουργούν έναν κύκλο στο χάρτη που εμπεριέχει και άλλα χωριά και οικισμούς, κάθε ένα σημαντικό ως τόπος καταγωγής, κάθε ένα μοναδικό στην ιστορία του. Η σχεδόν παρθένα φύση, η ησυχία, το καλό φαγητό και η αίσθηση του εναλλακτικού προορισμού, οδηγούν σταδιακά σε μια ήπια ανάπτυξη του τουρισμού. Ταβέρνες με τοπικά προϊόντα, σπιτικές συνταγές και θαλπωρή στη φιλοξενία τους, βρίσκονται σχεδόν σε κάθε χωριό και οι ξενώνες, μικροί, ζεστοί, οικογενειακοί και όμορφα σουλουπωμένοι αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται.

Οι μόνιμοι κάτοικοι είναι κυρίως αγρότες και κτηνοτρόφοι. Βόσκουν τα ζώα τους ελεύθερα, γύρω και κοντά στα χωριά κάτι που κάνει την γρήγορη οδήγηση του κάθε επισκέπτη περιττή και επικίνδυνη. Οι άνθρωποι στη Γορτυνία είναι συνηθισμένοι σε ρυθμούς απλούς και, χρονικά, φυσιολογικούς. Η ησυχία κυριαρχεί, όχι μόνο στους ήχους αλλά και στις μεταξύ τους συναλλαγές και κουβέντες. Τις πρωινές ώρες, όταν τα φύλλα από τα δέντρα στάζουν λαμπερές σταγόνες από τη νυχτερινή υγρασία και το χνώτο της αναπνοής διαγράφεται στον αέρα, μέχρι να ανέβει λίγο η θερμοκρασία, όσοι δεν έχουν αγροτικές ή άλλες εργασίες, συναντιούνται στο καφενείο του χωριού τους, το οποίο είναι συνήθως και παντοπωλείο, πίνουν το καφέ τους, συνομιλούν και χαιρετούν εγκάρδια κάθε έναν περαστικό, είτε τον γνωρίζουν είτε όχι. Τα σπίτια είναι όμορφα, περιποιημένα. Μικροί κήποι φροντίζονται σε κάποιες αυλές.

Μυρωδιές από την προετοιμασία του φαγητού και από τα ξύλα που καίνε είτε για μαγείρεμα είτε για θέρμανση αναμιγνύονται σε κάθε εισπνοή. Σκύλοι- φύλακες και άλλοι πιο χαδιάρηδες συνομιλούν με γαβγίσματα που διασχίζουν αποστάσεις. Σε τακτικά ραντεβού περνά ο πλανόδιος μανάβης, ο ψωμάς, ο ψαράς, κάνουν στάση στην κεντρική πλατεία ή και σε κάποιο δεύτερο σημείο, αφού πολλά από τα χωριά έχουν μεγάλες υψομετρικές διαφορές από γειτονιά σε γειτονιά. Ο ήχος του τρεχούμενου νερού, είτε σε αρδευτικά ρυάκια, είτε σε όμορφες χτιστές βρύσες ολοκληρώνει την αισθητική του τόπου αφού το πολύτιμο αυτό αγαθό αναβλύζει πλουσιοπάροχα στις πηγές των γύρω ορεινών όγκων.

Οι ελιές

Στο βενζινάδικο του Χρήστου Κάββουρα στο χωριό Σταυροδρόμι δύο – τρία αγροτικά αυτοκίνητα περιμένουν υπομονετικά τη σειρά τους για ανεφοδιασμό. Φορτωμένα με, άδειες ακόμη, πλαστικές κλούβες στις καρότσες τους, θα κατευθυνθούν, ο καθένας ξεχωριστά προς τους ελαιώνες τους για την ετήσια συγκομιδή της ελιάς. Κορωνέικη αλλά και ντόπια νεμουτιάνα θα μαζευτεί, όση γίνεται, σε μια χρονιά κακή για τους ελαιοπαραγωγούς. Γεγονός που δεν χαλάει τη διάθεση καθώς κατευθυνόμαστε προς το Φαναράκι, λίγα χιλιόμετρα δυτικά των Τρόπαιων όπου βρίσκονται τα ελαιόδεντρα της οικογένειας. Με μια ευκολία ανατριχιαστική, ο Χρήστος οδηγεί το παλιό αλλά αθάνατο αγροτικό στους στενούς χωμάτινους δρόμους χαιρετώντας παράλληλα κάθε έναν που συναντάμε στη διαδρομή μας, ανταλλάσσοντας εκφράσεις σχεδόν συνθηματικές, σαν να συνεχίζεται μια συζήτηση η οποία έμεινε στη μέση στην προηγούμενη τυχαία συνάντηση.

Στο χωράφι βρίσκονται ήδη ο πατέρας Κωνσταντίνος και η μητέρα Ευφροσύνη Κάββουρα μαζί με το βοηθό στις αγροτικές δουλειές, τον Ρήγα, έχοντας αδειάσει επάνω στα πράσινα πανιά ήδη κάμποσα από τα δέντρα. Αντίθετα με την κακή σοδειά της χρονιάς, το συγκεκριμένο χωράφι μοιάζει να αντιστάθηκε στις αναποδιές έχοντας δέντρα γεμάτα με καρπό, σε μια εικόνα απολύτως υγιή. Η γεννήτρια παράγει ρεύμα με θόρυβο αλλά ικανό να δίνει δύναμη στα κοντάρια με τις ελαστικές απολήξεις από καουτσούκ και να αδειάζουν τα κλαδιά από τις ελιές χωρίς να τα τραυματίζουν, αφήνοντάς τα έτοιμα να ξεκινήσουν τον ετήσιο κύκλο παραγωγής για την επόμενη χρονιά.

Κουλουράκια, καφές αλλά και πίτα σε κομμάτια είναι τοποθετημένα επάνω σε λευκό τραπεζομάντηλο στη ρίζα μιας ελιάς για τον απαραίτητο ανεφοδιασμό των εργατών. Με χέρια και ώμους ταλαιπωρημένα από τη διαρκή, επαναλαμβανόμενη κίνηση, το διάλειμμα για κολατσιό συνοδεύεται από αστεία και πειράγματα, σαν ξόρκι για την κούραση της αγροτικής εργασίας. Κάποια τσουβάλια και βαρέλια φορτώνονται με καρπό και μεταφέρονται στην καρότσα του αγροτικού και, ενώ εμείς φεύγουμε, οι εναπομείναντες τραβούν τα πανιά κάτω από τα επόμενα δέντρα αφού η δουλειά δεν σταματά παρά μόνο όταν ο ήλιος σταματά να φωτίζει. Το ραντεβού για το ελαιοτριβείο έχει κλειστεί ήδη για το ίδιο βράδυ για να κλείσει έτσι ο σημερινός κύκλος του ελαιολάδου.

Το ελαιοτριβείο

Οι προβολείς ασφαλείας φωτίζουν το εξωτερικό του σύγχρονου ελαιοτριβείου Παπαηλιού στον Ξηρόκαμπο Ηλείας. Ελαιοπαραγωγοί από μια μεγάλη ακτίνα γεωγραφικά, εμπιστεύονται τη συγκεκριμένη επιχείρηση για τη σωστή διαχείριση του πολύτιμου προϊόντος. Η κινητικότητα μέσα και εξωτερικά του κτηρίου είναι διαρκής. Τα ραντεβού είναι συνεχόμενα και οι μηχανές λειτουργούν τόσο καλά όσο υπόσχονται. Στην υποδοχή του καρπού αδειάζουν τα τσουβάλια με ευλάβεια, οι ελιές πλένονται, ζυγίζονται και η διαδικασία της έκθλιψης αρχίζει έχοντας συγκεκριμένο χρόνο επεξεργασίας μέχρι να φανεί το χρυσό υγρό να ρέει στην άλλη άκρη του κτηρίου, το οποίο είναι γεμάτο από την πηχτή αλλά και τόσο γνώριμη μυρωδιά του ελαιόλαδου. Το συγκεκριμένο ελαιοτριβείο εξυπηρετεί πάνω από 600 παραγωγούς, σε μια χρονιά κακή για την ελιά, με τις πυρκαγιές του 2021 να έχουν αφήσει και αυτές το στίγμα τους. Όλα αυτά ξεχνιούνται καθώς κοιτάμε μαζί με το Χρήστο Κάββουρα αλλά και τον κύριο Παπαηλιού, με ιστορία οικογενειακή στην ελιά από το 1924, τον κόπο της ημέρας να γεμίζει τα δοχεία και την ελαφριά πικράδα στο λαιμό αλλά και τα αρώματα που αφήνει μια μικρή γουλιά στη γεύση, να πιστοποιούν το εξαιρετικά παρθένο προϊόν.

Η πίτα

Η καμινάδες των σπιτιών στη Βελιμάχη έχουν ήδη αρχίσει να ζωντανεύουν με τον καπνό τους τον ήσυχο βουκολικό καμβά αν και είναι ακόμη πολύ νωρίς το πρωί. Η ομίχλη αρχίζει να διαλύεται σιγά σιγά και οι πρώτες ακτίνες του ήλιου ενοχλούν τον τεμπέλη σκύλο που ξαπλώνει μισός μέσα μισός έξω από το ξύλινο σπιτάκι του καθώς τον χτυπούν ακριβώς στο μάτι. Η κυρία Γεωργία Γιαννακοπούλου έχει ετοιμάσει από πολύ νωρίς τα υλικά για το ψήσιμο μιας γνήσιας σπιτικής χορτόπιτας. Σέσκουλα, καυκαλήθρες, λάπατα, φρέσκα κρεμμύδια και μάραθος για αυτό το ειδικό άρωμα, αναμεμειγμένα με φέτα φτιάχνουν περίπου 1,5 κιλό μίγμα. Καθώς την παρακολουθώ να ανοίγει τα τέσσερα φύλλα, δύο από κάτω και δύο από επάνω θα στρωθούν στο ταψί, με λίγη τριμμένη ξηρή μυζήθρα ανάμεσά τους, μου μιλά για το χωριό της, όπου περνά εδώ και πολλά χρόνια τα καλοκαίρια της μαζί με το σύζυγό της.

Έχοντας ζήσει τη μισή της ζωή στην Πετρούπολη, μου αφηγείται απίθανες ιστορίες από τις ημέρες του Πολυτεχνείου όπως τις έζησε στην Αθήνα. Αφού κόβει την πίτα σε τεμάχια πριν την τοποθετήσει στο φούρνο, της περνά και μία στρώση ελαιόλαδο με το πινέλο, κάνοντάς την να αρχίσει να μοσχοβολά από τα πρώτα λεπτά που θερμαίνεται. Όσο περιμένουμε να ψηθεί, περίπου μία ώρα, με ξεναγεί στο σπίτι της, ένα παλιό αρχοντικό, με υπέροχα διακοσμητικά στοιχεία, ένα στιβαρό, όμορφο τζάκι αλλά και διάφορα νεότερα στοιχεία και έπιπλα όπου φιλοξενούνται φωτογραφίες από τα παιδιά και τα εγγόνια της. Προλαβαίνει να τηγανίσει και δύο ολόφρεσκα αβγά και να μου τα σερβίρει με φέτα και ένα ποτήρι ροζέ κρασί σε μικρό γυάλινο ποτήρι και ας είναι μόλις εννιάμιση το πρωί, ως ορεκτικό για τη χορτόπιτα η οποία ήδη προκαλεί καλοπροαίρετα σχόλια από τα γειτονικά σπίτια για το άρωμά της.

Τριπόταμα, Φολόη και οι καταρράκτες της Νεμούτας

Βγαίνοντας για λίγες ώρες από τον κύκλο των χωριών της Γορτυνίας, ευθεία επάνω από το Καρδαρίτσι με το εντυπωσιακό κοιμητήριο στη σπονδυλική στήλη του βουνού, ο επαρχιακός δρόμος 33, ή αλλιώς Εθνική Οδός Πάτρας Τριπόλεως, προσφέρει μια από τις ομορφότερες διαδρομές της Πελοποννήσου. Στρίβοντας δεξιά συναντώντας τον, μετά από μερικά χιλιόμετρα υπάρχει μια στροφή δεξιά στο ύψος του χωριού Παλαιός Πάος που οδηγεί σε ένα ανηφορικό δαντελωτό δρόμο για περίπου έξι χιλιόμετρα πριν φανεί, σχεδόν στην κορυφή ο αρχαιολογικός χώρος του Ιερού της Αφροδίτης Ερυκίνης. Τα ερείπια του αρχαίου ιερού, το οποίο ήταν σημαντικό μαντείο, βρίσκεται στη θέση «Άγιος Πέτρος». Στο σημείο αυτό, στο Αφροδίσιο Όρος, τοποθετείται η γέννηση της Αφροδίτης σύμφωνα με μια παράδοση παλαιότερη αυτών που τοποθετούν τον τόπο γέννησής της στην Κύπρο ή στα Κύθηρα.

Επιστρέφοντας στον κεντρικό δρόμο και στρίβοντας αριστερά με κατεύθυνση δυτική, θαυμάζοντας την κοιλάδα από ψηλά, η οποία κρύβεται κατά το ήμισυ από χαμηλή νέφωση δημιουργώντας μια βαθιά περιγραφική εικόνα, φθάνουμε στα Τριπόταμα, ένα μεγάλο χωριό, σχεδόν κωμόπολη, σημείο συνάντησης τριών ποταμών, του Ερύμανθου, του Αροάνιου και του Σειραίου καθώς και τριών νομών, Αχαΐας, Αρκαδίας και Ηλείας. Τα Τριπόταμα, κάτω από τη στέγη των βουνών Λάμπεια και Αφροδίσιο, είναι επίσης γνωστά και για τις πέστροφες. Μετρώντας μερικά χιλιόμετρα ακόμη, έχοντας περάσει τη φουρκέτα της Λάμπειας, κατευθυνόμενοι νότια, το βελανιδόδασος της Φολόης είναι συνώνυμο με τη μαγεία της Φύσης. Παραμυθένιες διαδρομές το διασχίζουν, με ασφάλτινο οδόστρωμα ή βατό χωμάτινο. Μια φυσική νεραϊδοχώρα γεμάτη χρώματα, ήχους του δάσους και παιχνίδια του φωτός με τις περίτεχνες σκιές των αμέτρητων δέντρων. Και σαν να μην αρκεί αυτή η υπερβολή της ομορφιάς, οι καταρράκτες της Νεμούτας βρίσκονται μια ανάσα κοντά για να γράψουν το τελευταίο κεφάλαιο του σημερινού παραμυθιού.

Η επιστροφή

Η δύσκολη απόφαση της αναχώρησης από την ομορφιά της περιοχής, γίνεται ακόμα δυσκολότερη μετά την επίσκεψη στην Ιερά Μονή Κλειβωκάς, πολύ κοντά στην Κοντοβάζαινα. Μια φιδωτή κάθοδος δύο χιλιομέτρων σε τσιμεντένιο οδόστρωμα, μια κυριολεκτική υψομετρική βουτιά μέσα στα σύννεφα μέχρι το μικρό πάρκινγκ κάτω από το μοναστήρι το οποίο κρέμεται επάνω στον κάθετο βράχο. Η Μονή της Παναγίας Κλειβωκάς ή αλλιώς Παναγία η Ζωναρίτισσα, είναι χτισμένη στην είσοδο μιας σπηλιάς, στενής και βαθιάς που, λόγω της μικρής της διαμέτρου, μεγάλο κομμάτι της παραμένει ανεξερεύνητο. Εκεί, μέσα στη σπηλιά βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας η οποία λέγεται πως είναι μια από τις έντεκα του Απόστολου Λουκά.

Κατά την επίσκεψή μου, η Μοναχή Ευλογία, καθώς βρισκόταν σε διαδικασία εκτενούς καθαριότητας στη μικρή εκκλησία, μου ζήτησε ευγενικά να μπω προσεκτικά και σκυφτός μέσα στο τούνελ μέχρι το σημείο που ανευρέθηκε η εικόνα για να ανάψω το ηλεκτρικό κερί που φωτίζει, αλλάζοντας τις εξαντλημένες του μπαταρίες. Μια δύσκολη αποστολή για ανθρώπους με ψήγματα κλειστοφοβίας. Καθώς απομακρύνομαι, κάμποσα χιλιόμετρα μακρύτερα, λίγο πριν τη Δήμητρα, το κτίσμα της Μονής και των κελιών φαίνεται πεντακάθαρα καθώς μοιάζει να είναι κολλημένο στο μέσο του κάθετου βράχου.

Η τεχνητή λίμνη Λάδωνα εμφανίζεται απότομα μετά από μια στροφή, με τα καταπράσινα βουνά γύρω της σαν να ήταν πάντα έτοιμα να υποδεχτούν τους τόνους νερού που συσσωρεύονται μετά την κατασκευή του φράγματος το 1955. Κάθε στροφή και μια άλλη άποψη, κάθε χιλιόμετρο και ακόμη μια αφορμή για φωτογραφία. Λίγο βορειότερα, στις όχθες του ποταμού Λάδωνα, πολύ κοντά στη Δάφνη, υπάρχει ένα από τα ομορφότερα και γνωστότερα σημεία για ποταμίσιες αθλοπαιδιές, το «γη & ύδωρ». Ράφτινγκ, καγιάκ, παραποτάμιες και παραλίμνιες πεζοπορίες αλλά και τοξοβολία γεμίζουν διάθεση αλλά και αδρεναλίνη.

Στην τελευταία στάση πριν την επιστροφή, ο απαραίτητος καφές για το ταξίδι ετοιμάζεται σε ένα όμορφο πέτρινο καφέ, λίγα μέτρα κατηφόρα από τον κεντρικό δρόμο της Δάφνης. Παιδικές φωνές, χρώματα και μπαλόνια γεμίζουν το χώρο μαζί με τις νότες δημοφιλούς μουσικής από τα ηχεία σε αυτό το μεσημεριανό πάρτυ γενεθλίων, των δέκατων τρίτων ενός από τα χαρούμενα, τρελαμένα πιτσιρίκια.


Ροή ειδήσεων

Advertisement