Παρασκευή 20 Μαΐου 2022
Connect with us

Άρθρα-Συνεργασίες

ΕΛΙΣΣΑΙΟΣ ΒΓΕΝΟΠΟΥΛΟΣ: Κορνήλιος Καστοριάδης- 100 χρόνια 

Δημοσιεύθηκε

στις

 

Πρωινό κατά  την «προϊστορική» εποχή των νεανικών μου χρόνων, κατέβαινα την Ευριπίδου με κατεύθυνση στην πλατεία Κουμουνδούρου. Ο ήλιος είχε καβαλήσει τα δίπατα της Αθηνάς και τεμαχιζόταν σε λωρίδες ανάμεσα σε καφάσια με φρέσκα λαχανικά, στοιβαγμένα γεωργικά και άλλα εργαλεία και τις σκέψεις μου που πηγαινοέρχονταν ανάμεσα στα χθεσινοβραδινά ασπρόμαυρα πλάνα του Γκοντάρ και τις ουζοσυζητήσεις στο Πεδίον του Άρεως. Απέφυγα μια απαστράπτουσα σιτροέν του καιρού και βρέθηκα στο δεξί πεζοδρόμιο του ανορθολογισμού. Δύο οικοδόμοι φώναξαν στη μέση του δρόμου για κάποια διαφορά τους, ο ένας τέντωνε το δεξί με τον Ριζοσπάστη στη χούφτα, κάπως απειλητικά, στην ηρεμία του πρωινού. Προσπέρασα και με ένα αργό πανοραμικό παρατήρησα όλα  τακτοποιημένα με ευρηματικό τρόπο, τα μπαχάρια, τους ξηρούς καρπούς και τα καρυκεύματα στις προθήκες του γωνιακού καταστήματος.  Τα αρώματά τους δεν άφηναν καμιά αίσθηση ασυγκίνητη,  το μόνο που δεν είχε άρωμα ήταν η πολιτική της εποχής. Ακόμα η κοινωνία ξερνούσε τις εθνικιστικές κορώνες των συνταγματαρχών, μύριζε τις αντιδικτατορικές περγαμηνές των πολιτικών και αφού τις αναμασούσε σαν κάτι νέο και ανείπωτο τις ανακάτευε για να τις χωνέψει με ένα νέου τύπου λαϊκισμό (ο λαϊκισμός, όπως και ο φασισμός ποτέ δεν πεθαίνουν) που είχε πάρει κεφάλι αλλά δεν ήξερε κατά πού να κάνει.

Κρατούσα στο δεξί μου κάποια κείμενα του Κορνήλιου Καστοριάδη, κακοτυπωμένα από πολύγραφο της εποχής. Η ιδεολογική ανησυχία μου έχωνε τα χέρια της από παντού, δεν μου έφταναν με τίποτα οι κομμουνιστικές Ορθοδοξίες αλλά και για τις ανανεωτικές προσεγγίσεις είχα τις αμφιβολίες μου. Οι εισβολές των Σοβιετικών  είτε στην Ανατολική Γερμανία είτε στην Ουγγαρία είτε στην Τσεχοσλοβακία τα ολοκληρωτικά, απάνθρωπα καθεστώτα που είχαν χτιστεί πέρα από το τείχος της απανθρωπιάς στο όνομα της ανθρωπότητας και εν αγνοία της, αλλά και οι «προσεκτικές» δειλές κριτικές των «αναθεωρητών» οι οποίες δεν είχαν άξονα, σκοπό και επεξεργασμένο ιδεολογικό και αξιακό βάθος με οδηγούσαν σε ένα αγωνιώδες, χαοτικό, θεωρητικό ταξίδι. Ένιωθα ότι στο δεξί μου χέρι κρατούσα την κουπαστή  που αργά οδηγούσε σε μια ανθρώπινη, αυτόνομη πιο ευτυχισμένη κοινωνία. Αλλά ο μεγάλος φιλόσοφος σε μια φράση είχε αποτυπώσει ότι θα γνωρίζαμε, θα διαπιστώναμε οι υπόλοιποι στη διάρκεια της ζωής μας «Η σύγχρονη κοινωνία είναι θεμελιωδώς άφρων».

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης γεννήθηκε το 1922 στην Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας του, έδειχνε εκτίμηση στη μόρφωση, ήταν άθεος και αντιβασιλικός. Η μητέρα του, είχε ιδιαίτερη μόρφωση, λάτρευε τη μουσική. Ο Καστοριάδης άρχισε να διαβάζει φιλοσοφία από την ηλικία των 11-12 ετών, ενώ πρωτοήρθε σε επαφή με τη μαρξιστική σκέψη από τα 13 του, αναμίχθηκε στην πολιτική και κοινωνική δράση. Μέλος παράνομης κομμουνιστικής οργάνωσης την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά, συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Σπουδάζει νομικά και οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1941 εντάσσεται στο ΚΚΕ. Θα το εγκαταλείψει ένα χρόνο αργότερα για να ενταχθεί στην τροτσκιστική ομάδα του Σπύρου Στίνα. Αυτό θα έχει ως συνέπεια να βρεθεί ανάμεσα σε δύο πυρά, των Γερμανών και των ορθόδοξων κομμουνιστών. Το 1944 δημοσιεύει το πρώτο του δοκίμιο για τον Μαξ Βέμπερ, που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Αρχείο Κοινωνιολογίας και Ηθικής». Στα «Δεκεμβριανά» θα βιώσει ως τροτσκιστής την τρομοκρατία του ΕΛΑΣ και θα αποδοκιμάσει τις μεθόδους του ΚΚΕ. Το 1945 εγκαθίσταται στο Παρίσι με υποτροφία της Γαλλικής Κυβέρνησης, μαζί με τους Κώστα Αξελό, Κώστα Παπαϊωάννου, Ιάννη Ξενάκη, Μιμίκα Κρανάκη, Μέμο Μακρή κ.ά. Έκτοτε, η γαλλική πρωτεύουσα θα αποτελέσει το επίκεντρο της ζωής και των δραστηριοτήτων του.

Με τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση του Κορνήλιου Καστοριάδη  έχουν εκδοθεί ήδη βιογραφίες στα γαλλικά, έχουν εκπονηθεί διδακτορικές διατριβές και έχουν γίνει πάμπολλα αφιερώματα στον κορυφαίο στοχαστή και φιλόσοφο. Το έργο του δεν έχει πάψει να μας προσκαλεί να στοχαστούμε έναν κόσμο που τελεί σε βαθύ μετασχηματισμό. Κατά τη διάρκεια του βίου του, ο Καστοριάδης ενεπλάκη ενεργά στους παγκόσμιους πολιτικούς αγώνες, διατηρώντας το κριτικό του βλέμμα απέναντι στις μεταλλάξεις των διάφορων μορφών κυριαρχίας στη Δύση και στην Ανατολή. Η ένταξή του στο τροτσκιστικό ρεύμα, η πάλη ενάντια στον σταλινισμό, η ίδρυση της πολιτικής ομάδας Socialisme ou Barbarie και της ομώνυμης επιθεώρησης μαζί με τον Κλοντ Λεφόρ, οι εξεγέρσεις της Αν. Γερμανίας (1953) και της Ουγγαρίας (1956), τα γεγονότα του γαλλικού Μάη του 1968, σημαδεύουν μια φάση του έργου του, η οποία έμελλε να ολοκληρωθεί με τη ρήξη του με τον μαρξισμό, την αποδόμηση της μαρξιστικής θεωρίας και τα ίδια τα φιλοσοφικά της θεμέλια.

Ο λόγος του Καστοριάδη, προσφέρει ασφαλές καταφύγιο σε όσους αναζητούν αιτίες και ερμηνείες των κοινωνικών γεγονότων γιατί στηρίζεται στο επιχείρημα, δηλαδή στο αδιάσειστο θεμέλιο της φιλοσοφίας. Η επίδραση του Καστοριάδη υπήρξε πολύ ισχυρή στην Ευρώπη και στην Αμερική. Στην ουσία διαμόρφωσε μια νέα σχολή σκέψης και έναν νέο ιδεολογικό χώρο, που δεν μπορεί να περιχαρακωθεί γιατί η ουσία του είναι η μη περιχαράκωση, η ουσία του είναι η Ελευθερία του Πνεύματος. Αυτά δεν ανήκουν ούτε στην Αριστερά ούτε στη Δεξιά, είναι επέκεινα πολιτικών χώρων.

Στη σκέψη του Καστοριάδη δεν υπάρχει αποκλεισμός, ούτε καν κλειστές κατηγοριοποιήσεις που θα μπορούσαν να μοιράσουν τον κόσμο σε δίπολα: καλό-κακό, λογική-βούληση, θυμικό-νους. Η ανάλυση της φιλοσοφίας του λειτουργεί, όπως θα έλεγε ο ίδιος, μάλλον “μαγματικά” δηλαδή διαμορφώνοντας έναν χώρο όπου εντάσσονται όλες οι παραστάσεις και έννοιες της ζωής ενός ανθρώπου. Γι αυτό σημείωνε ο μεγάλος διανοητής «Η ιδέα ενός ιστορικού νόμου, εγγυητή μιας ιδανικής κοινωνίας, είναι ιδέα άγνωστη στους Έλληνες, όπως άγνωστος είναι ο μεσσιανισμός ή η δυνατότητα εξωκοσμικής φυγής. Η θεώρηση αυτή εμπνέει μια στάση, σύμφωνα με την οποία ό,τι είναι να γίνει, θα γίνει εδώ.» Με όλες τις παραστάσεις και τις έννοιες της ζωής ενός ανθρώπου οι οποίες δεν διαμορφώνονται, αποκλειστικά με βάση τη λογική αλλά και με τη συμβολή της φαντασίας χαράζοντας διάφορες περιοχές οι οποίες παραμένουν για πάντα ανεξερεύνητες-κι όπως θα έλεγε ο ίδιος- σχεδόν άρρητες. Ως εκ τούτου τα εκάστοτε δίπολα που κυριάρχησαν στη διαλεκτική σχέση της Δύσης αντικαθίσταται από μια ιδανική τετράδα που αναδεικνύει τις άπειρες δυνατότητες της φαντασίας και της δημιουργίας, της αυτονομίας και του φαντασιακού. Αυτές είναι οι λέξεις κλειδιά που αποκωδικοποιούν τη σκέψη του Καστοριάδη, οι έννοιες που αποκαλύπτουν το υπέροχο σύμπαν του.

Έφτασα στην εκβολή της Ευριπίδου και χύθηκα στην πλατεία Κουμουνδούρου. Διέσχισα την πλατεία διαγώνια και  βρέθηκα στην πλάτη του  δημοτικού κτηρίου. Είχε μια ανακοίνωση που έγραφε για μια έκθεση κάποιων «καταραμένων» καλλιτεχνών. Ωραία σκέφτηκα, θα τη σκορπίσουμε τη λίγη λογική που περισώσαμε από τη χθεσινό ξενύχτι. Πρόσεξα καλύτερα, η έκθεση άνοιγε στις 10. Είχα κάνα μισάωρο, κάθισα στα μαρμάρινα σκαλιά με το πρόσωπο αντίκρυ στον ήλιο, το στέρνο στη ζεστασιά της μέρας και το μυαλό στην άπλα του μεγάλου διανοητή. Πήρα τα κακοτυπωμένα στον πολύγραφο κείμενα για την τέχνη του Κορνήλιου  Καστοριάδη και τα ψιθύρισα με ευλάβεια «Από τότε που άρχισε η επιστημονική εξέλιξη πρώτα με τους αρχαίους Έλληνες, κατόπιν με την Αναγέννηση σκεφτόμαστε και δικαίως πως ό,τι έχουμε δει έως τώρα δεν είναι παρά μόνο προσωρινά σωστό. Στην επιστήμη υπάρχει πάντα το περιθώριο να πάει κανείς πιο μακριά. Όμως η ιδέα να πάει κανείς πιο μακριά στον τομέα της τέχνης, πραγματικά, στερείται νοήματος.  Kανείς δεν θα πάει ποτέ πιο μακριά από τον Aισχύλο, από τον Mπετόβεν, από τον Pεμπώ. Kανείς δεν θα πάει πιο μακριά από τον “Πύργο” του Kάφκα. Mπορούμε να πάμε αλλού. Mπορούμε να πάμε αλλιώς. Δεν μπορούμε όμως να πάμε πιο μακριά. Yπ’ αυτή την έννοια υπάρχει εξέλιξη στην επιστήμη, αλλά δεν μπορεί να μιλήσει κανείς για εξέλιξη στη λογοτεχνία και στην τέχνη.» Ο ήλιος ζέσταινε το χειμωνιάτικο πρωινό μέχρι το βάθος της μέρας και η σκέψη του μεγάλου διανοητή τις δεκαετίες μου που ακολουθούσαν ασθμαίνουσες. 

Άρθρα-Συνεργασίες

Η περήφανη Ελλάδα επέστρεψε!- Του Αντώνη Κουνάβη  

Δημοσιεύθηκε

στις

 

Η εικόνα όλων των μελών (Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων) του Κογκρέσου να χειροκροτούν ενθουσιασμένα, όρθια, σε ένα εκπληκτικό standing ovation,  τον Κυριάκο Μητσοτάκη, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, αποτυπώνει τον θριαμβευτικό αντίκτυπο της επίσκεψης του στην Ουάσιγκτον.

Ο πρωθυπουργός άδραξε, πέραν πάσης αμφιβολίας, τη μεγάλη ευκαιρία να παρουσιάσει την Ελλάδα ως μια σύγχρονη χώρα με λόγο και ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο, η οποία μπορεί, ως ένας ακλόνητος παράγοντας σταθερότητας, να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στις εξελίξεις.

Παράλληλα, κατήγγειλε απερίφραστα  την τουρκική προκλητικότητα και έθεσε, εμμέσως πλην σαφώς, τα μέλη του Κογκρέσου (με άλλα λόγια  τα μέλη της Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων) προ των ευθυνών τους, σχετικά με την επιδιωκόμενη από την Άγκυρα αναβάθμιση των τουρκικών F-16.

Από όποια οπτική γωνία και να προσεγγίσει κανείς την εν λόγω  επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη, αποκομίζει το βάσιμο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για την πιο πετυχημένη, ιστορικών πλέον διαστάσεων, παρουσία Έλληνα πρωθυπουργού στις ΗΠΑ.

Γεγονός που αναγνωρίστηκε ακόμη και από μέρος της Κεντροαριστεράς, με τον ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ να αποτελεί δυστυχώς, για μια ακόμη φορά, τη θλιβερή εξαίρεση. Τυφλωμένοι από τα συμπλέγματα τους και τις ιδεοληψίες τους, δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να αντιληφθούν την αδιαμφισβήτητη εθνική επιτυχία. Κι όμως, η περήφανη και κυρίαρχη Ελλάδα επέστρεψε, είναι εδώ, προς απογοήτευση της Κουμουνδούρου.

Κατά τα άλλα, όποια και όποιος θέλει να διαπιστώσει τι ακριβώς συνέβη, δεν έχει παρά να ρίξει μια ματιά στις σπασμωδικές, έως και επιθετικές, αντιδράσεις της Άγκυρας.

Οι Τούρκοι έχουν συνειδητοποιήσει τη ζημιά που έπαθαν από τα εντυπωσιακά αποτελέσματα της επίσκεψης του Κυριάκου Μητσοτάκη στις ΗΠΑ. Γι’ αυτό ακριβώς έχουν ανέβει στα κεραμίδια. Και όποια ή όποιος κατάλαβε, κατάλαβε…

Περισσότερα

Άρθρα-Συνεργασίες

ΑΠΟΨΗ: Το πρωτόγνωρο στην επίσκεψη Μητσοτάκη στις ΗΠΑ

Δημοσιεύθηκε

στις

 

 

Υπήρξε κάτι πολύ σημαντικό σε αυτή την επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στις ΗΠΑ. Και όχι, δεν είναι ούτε οι συμβολισμοί, ούτε η ενθουσιώδης υποδοχή του Έλληνα πρωθυπουργού στον Λευκό Οίκο και το Κογκρέσο.

Υπήρξε κάτι άλλο που δεν το έχουμε δει και δεν το θυμόμαστε να έχει υπάρξει άλλοτε, τουλάχιστον τα (πολλά) τελευταία χρόνια.

Για πρώτη φορά η Ελλάδα δεν ετεροκαθορίστηκε.

Ο πρωθυπουργός αυτή τη φορά δεν πήγε στην Ουάσιγκτον για να παραπονεθεί, να παρακαλέσει για χάρες ή να προσπαθήσει να δείξει πόσο καλύτεροι είμαστε εμείς από κάποιους άλλους (κυρίως σε σχέση με τη Τουρκία). Πήγε και μίλησε για την Ελλάδα και τον Ελληνισμό. Και δεν παρουσίασε μία μικρή και κακόμοιρη χώρα, αλλά μία ισχυρή χώρα. Μία χώρα που είναι ισχυρή επειδή έχει μία ισχυρή κληρονομιά, αλλά και επειδή διαμορφώνει ένα ισχυρό παρόν και μέλλον.

Δεν χρειάστηκε ο Μητσοτάκης να αναφερθεί ονομαστικά στην Τουρκία και στον Ερντογάν μέσα στο Κογκρέσο των ΗΠΑ. Γιατί να τους κάνει αυτή… τη χάρη; Μίλησε για την Ελλάδα, καταδίκασε τον αναθεωρητισμό, μίλησε για την Κύπρο, απέρριψε τη λύση των δύο κρατών. Έφταναν αυτά. Και όλοι κατάλαβαν! Μπορεί να μην κατάλαβε ο αγρότης στοπ Τέξας, αλλά τα μέλη του Κογκρέσου και πολλοί άλλοι (όσοι έπρεπε) κατάλαβαν ακριβώς τι έλεγε ο πρωθυπουργός.

Όμως, ακόμα και ο αγρότης στο Τέξας, κατάλαβε ότι ο αρχηγός της χώρας από την οποία προέρχεται ο «Greek Freak» (ο Γιάννης Αντεντοκούμπο) μίλησε στη Γερουσία της χώρας του και καταχειροκροτήθηκε από όλους. Άρα, κάτι σημαντικό είναι αυτός ο άνθρωπος και κάτι σημαντικό έχει η χώρα του.

Ο άνεμος της επίσκεψης Μητσοτάκη ήταν ο άνεμος μίας χώρας που δυναμώνει, που εκσυγχρονίζεται, που κοιτάζει τον κόσμο στα μάτια και λέει την άποψή της ή υπερασπίζεται τα συμφέροντά της με αυτοπεποίθηση.

Ας τον κρατήσουμε αυτόν τον άνεμο. Είναι πολύ σημαντικός. Είναι ένα ακόμα βήμα στην πραγματική και ουσιαστική αναβάθμιση του διεθνούς κύρους της χώρας. Αρκεί αυτό να συνεχιστεί…

 

Περισσότερα

Άρθρα-Συνεργασίες

ΑΠΟΨΗ: Θα το βρούμε μπροστά μας

Δημοσιεύθηκε

στις

 

Σχεδόν όλοι οι Έλληνες πρωθυπουργοί έχουν συναντηθεί με σχεδόν όλους τους προέδρους των ΗΠΑ. Κατά συνέπεια, ενώ κάθε φορά η συνάντηση ενός Έλληνα ηγέτη με τον αντίστοιχο της Αμερικής είναι σημαντική, δεν είναι δα και πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό που συνέβη το βράδυ της Δευτέρας μεταξύ του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Τζο Μπάϊντεν.

Είναι όμως η πρώτη φορά που ένας Έλληνας ηγέτης μιλάει στο Κογκρέσο των ΗΠΑ και με αυτόν τον τρόπο μπαίνει σε μία μικρή λίστα «εκλεκτών» που έχουν απευθυνθεί δια ζώσης σε κοινή σύνοδο της Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Και αυτή η ομιλία δεν έχει σημασία μόνο για το πρεστίζ που δίνει στον Έλληνα πρωθυπουργό και μέσω αυτού, στην χώρα. Δεν είναι απλά ένα νέο «μήνυμα» ισχύος της Ελλάδας στις ΗΠΑ και κατά προέκταση, στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.

Έχει και πολλή… ουσία.

Δείτε τι συμβαίνει γύρω μας.

Η Ελλάδα από την πρώτη στιγμή τάχθηκε κατά της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, σε απόλυτη σύμπλευση με την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ. Όχι και η Τουρκία, όμως.

Εντούτοις, καθώς οι ΗΠΑ δεν θέλουν να δουν την Τουρκία να απομακρύνεται ακόμα περισσότερο από το «δυτικό στρατόπεδο», προσπαθούν να κρατήσουν κάποιες ισορροπίες. Και γι’ αυτό έχουν μπει στο νέο «ανατολίτικο παζάρι» που αυτή τη στιγμή κάνει ο Ερντογάν σχετικά με τα αεροπλάνα F16 και F35, χρησιμοποιώντας προφανώς ακόμα και την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, ενώ παράλληλα «κλείνει το μάτι» και στον Πούτιν εξακολουθώντας να παριστάνει τον ισορροπιστή. Το Κογκρέσο όμως, αντιδρά στο αίτημα του Ερντογάν για προμήθεια νέων F16 και αναβάθμιση των F35. Και πολλοί γερουσιαστές, τόσο των δημοκρατικών όσο και των ρεπουμπλικάνων, αντίκεινται στη συνέχιση μίας σχέσης μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας που βασίζεται σε ένα διαρκές παζάρι με έναν αναξιόπιστο συνομιλητή.

Σημειωτέον δε, ότι οι αμυντικοί εξοπλισμοί δεν έχουν σχέση μόνο με την «ισορροπία» δυνάμεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά και με το ενεργειακό παιχνίδι που έχει αποκτήσει τεράστιο ενδιαφέρον στην περιοχή, ειδικά μετά την προσπάθεια της Ευρώπης να απεξαρτηθεί από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες. Η Ελλάδα μπορεί να μετατραπεί σε ενεργειακό κόμβο και η Τουρκία θα προσπαθήσει να το εμποδίσει ή τουλάχιστον, να γίνει μέρος αυτού του κόμβου.

Έχει μεγάλη σημασία λοιπόν, η Ελλάδα να ενισχύσει τις σχέσεις της, ακόμα και σε προσωπικό επίπεδο με το πολιτικό προσωπικό των ΗΠΑ. «Θα το βρούμε μπροστά μας», κατά το κοινώς λεγόμενο…

 

Περισσότερα
Advertisement

Ροή ειδήσεων

Advertisement

Αυτή την εβδομάδα